TEITOK

  1. Digital Corpus Library
  2. TEITOK
  3. North Markian Corpus

Text view

Heidbalk'n. Allerhand Löäg' und Töäg' upp Oldmärk'sch Oart

AuthorHeinrich Matthies
Date1903
Domainpoems
PublisherVerlag von E. Schulzes Buchhandlung
Publication placeStendal
Javascript seems to be turned off, or there was a communication error. Turn on Javascript for more display options.
Heidbalk'n. Allerhand Löäg' und Töäg' upp Oldmärk'sch Oart von Heinrich Matthies. Stendal. Verlag von E. Schulzes Buchhandlung. 1903. Vöerrä'. Off Ju, mien lew Leser, deatt woll jedweck'n dräumt, Worüm ick mien Riemsel heww „Heidbalk'n“ nöäumt? De eein mag 't woll wett'n, de eanner wett't nich; Drum holl ick 't föer 't roatsoamst, wenn ick Ju deatt segg. In 'n Hansjochenswinkel, doa leg neb'n grön Wei' Betthä noch oft Unland in Doar'n un in Hei', Doch de flietige Landmann, he deat sick nich nog, He tog öäwer 't Unland mit Roahack un Plog, Un wo noch tojoahr de Doarn'n sünd weast, Blöeuh'n dütt Joahr all Tüffeln, Rogg'n, Hoafer un Gea'st. Ganz selt'n man treckt sick noch 'n grön⸗bruner Strang, Tum Andenk'n, sou schient 't fast, in 't Soatfeld entlang. „Heidbalk'n“ wea'n P allwegs voan Jerermann nöäumt. Un wecker eah kennt heatt un süht eah, de dröäumt In längst verfloag'n Tied sick torügg, Sou wea'n s' de Vergang'nheit un Geg'nwart to d' Brügg. Un de Swartdorn, de blöeuht in d' Maiennacht, Un 't Broakhohn schreeit, un de Lew erwacht, Un de Imm'n, de summ'n, un de Bottervoggel flüggt, Un de Bullkäfers brumm'n, as lert'n s' 'n Gedicht, Un de Glock'nblömer lü'n, un de Sunn moakt 'n Mien, As woll s' mit eahr Stroahl'n de Heidbalk'n verkoahl'n. Un 't weer doch schoa' um de schöeune Natur! — „Joa, das sagst Dul“ röppt doa 'n halw städt'scher Buer. „Ich denke ganz anders. Für mich hat nur Wert, Was die Scheune uns füllt, was uns Reichtum beschert. Drum schwärm' ich auch niemals für schöne Natur. Ich schätze und preise allein die Kultur! — Un weil ick nu annehm, he woll mi nich kränk'n, Un weil ick ouf oahn', deatt noch eannern sou denk'n, Drum heww ick, deatt 'n jerer wett, Wo 't moal sön 'n Heidbalk'n loatn heatt, Hier glieks sön 'n etlich unnermoalt. Zwoar is de Feärw' man slicht, se proahlt Nich grout un blend't ouk nich. Doch deatt ick man deatt eein noch segg De Heidbalk'n sünd hier Minsch'n. Un doamit will ck Ju wünsch'n Recht vöäl Plässeer! De Moaler voan eahr. . “. : n lüttge oldmärkisch Wiehnachts⸗ geschicht. 't weern gistern virtig Joahr. doa üterte¹) in n Dörb bi Klobenwall de Buer Möller in n Krog bi Kröger Knust'n, deatt he an n eannern Dag noch noa d' Stadt müßt, um eahr Muddern deatt Wiehnachtskok'nmehl to hoal'n. Un weil deatt nu sou eeinmoal is upp'n Lan'n, de eein, de steaht un geaht un föhrt föer ahln, sou sä oll Knust: „Kannst mi man eein grout Tunn vull Häring von Koup⸗ mann Düern mitbesoarg'n.“ — „Mien Lienöäl, glöäuw ick, is woll out all feadig; goah doch moal doanoa hen“, wünscht Buer Kloas; Buer Schütt woll Zuckertroam föer sien beid'n Kinner, de Snierer Twäern²) un Goarn un out — doch dütt sä he eam heimlich, weil Kröger Knust'n sien nist döggt ³) — 'n halw' Ell' Priem. Ouk Krögers Mudder har noch mehrere Wünsch, de se dean'n oll'n vöälbepackten Möller öäwerdrog. — „Wenn he deatt ouk man ahl behölt!“ spitzt Buer Slus, de geärn watt öäwer eannern foppt. „Meinst hen orrer hä?“ frog Prehm, de Smedd. „Ick glöäuw, deatt letzte wead eam woll am swoarst'n fall'n. Un he ha Recht, doch oahnt deatt man noch keeiner. An'n eannern Moarg'n, eh deatt Licht noch doagt, kna't Buer Möller all dean 'n Stadtweg noa. Worum he sick sou fröeuh de Reis' ha unnernomm'n?“ De Doag weern koart, doch länger was de Weg, un doato ha eahr Mudder ¹) äußerte. ²) Zwirn. ³) taugt. 2 . . eam dentt.strengst'ns anbefoah'n, deatt he Klock fief wearrer . müßt' td:Hus sick infin'n, weil deatt de heilig Oabnd weer, tirdeen se noch back'n woll un ouk d' Kindskinner noch 'n Baum . . :.behänginr — „Off he deatt ouk woll ahl behölt?“ Dütt olle dumme Woart voan Buer Slus'n was Möllern ver'gt ganz Nacht in sien'n Draum rum goahn, un he ha luter Priem in sien grout Tunn un Häring in sien'n Buddel hat un Krögers Muddern eahrn Semmelbüdel vull Lienöäl, Twäern un Zuckerkringeln. Un nu feel eam deatt wearrer in. Watt de oll spitzfinnig Smedd mit sien Bemerkung doch ha seggn wollt? „Na töf mi, Di betoahl ick Neeijoahr gliets Dien Rechnung, un denn kann Di Dien ganzer Isenkroam verrost'n.“ Mit düssen un noch ähnlichen Gedanken kamm Möller endlich hen noa Klobenwall. Sien Sach was noa de Umstän'n bald verricht, un Lienöäl, Mehl un Häring leg'n wollverwoahrt upp sien'n Woag'n; blouß föer dean'n Snierermeister müßt he noch dean'n Kaustrick köäub'n. Süh doa, as he sou um de Eck herümmer leep, kamm plötzlich eam de sößteiinjöhrig Jung voan Buer Slus'n in 'n Weg gesprung'n. „Das paßt sich schön,“ sä he, „daß ich Ihn'n treff“ — denn he was Schriewerjung bi eein'n Afkoat'n, drum sprok he houchdütsch — „Vader is auch hier, vielleicht könn'n wir mit Ihn'n gar nach Hause fahren?“ „J, doavoan heatt joa Voarer mi nich moal watt seaggt, we weern doch gistern Oabnd erst tosamm'n,“ un doamit dacht he wearrer an de dumme Froag. Doch as 'n echten Buern sä he: „Joa, mitföhrn kön'n Je, blouß ahl to lang derft nich mehr duern,“ un leep un köfft dean'n Priem un geaht denn noa sien Utspann, ¹) wo sick out Slus mit sien'n Schriewerjung'n bald instellt. Doch wer nu denkt, deatt se noa Hus föhrn, irrt; eah smeckt to got deatt olle Bayrsch Beer, wovoan se eein'n Schopp'n noa 'n eannern drink'n. ¹) Ausspannung. Doamit kamm denn de Tied heran, wo Möllers Mudder woll eahrn Kok'n in 'n Backoab'n¹) schub'n und ha doch noch keein Mehl un onk keein Beärm.²) — „Wo de oll Kerl woll wearrer stickt?“ so reep se eeinmoal, tweeimoal, teinmoal ut. Jea, wo de stickt! In 'n deeb'n Sneei woat't he bi düstrer Nacht mit sien'n beid'n Päer, un 't ha sien Don, deatt s' man nich ganz noch stäk'n blew'n. „Watt deatt doch hüt blouß lang duert, bett we to Hus sünd?“ sä oll Möller, „we föhrn joa woll all drütthalw Stun'n.“ „Joa, Varrer, ³) sou rasch geaht bott nich as dunnmoals, wo Du Dien'n Brun'n⁴) noa d' Machts) broachst, un Du Di, weil Du keein Spoarn“) beseetzt, 'n spitz'n Noagel derch de Stäweln⁷) kloppt hast, womit Du denn dean'n oll'n dick'n Hinnert ³) sou'n bittchen kitzelst, deatt he sou antorönn'n fing, un Du erst: „Kehrt mi! Kehrt mil“ roap'n — — Pladauz! Un kehrt mi, kehrt mil ha'n se ouk roap'n könn'n, wenn s' sülmst nich meanches ha'n to kehrn noch hat. De Oälbuddel, Mehlsack, Semmelbüdel, de Häringstunn mit eahr'n ganzen Inhalt feel öäwer eah un noch toletzt de Woag'n. — „De oll infoame Groab'n!“ Deatt was deatt erste Woart, watt Möller voan sick gaww un doamit hulp'n se de umgestearte Ka'⁹) wearrer upp de Beein, load'n Mehl un Oäl un Büdel wearrer rupp. — „Doch, watt is denn man mit de Tunn passeert?“ Watt was passeert? De Bodd'n was ruterfall'n, und ahl de doud'n Meersbewoahner legen in 'n Sneei. Tum Glück ha noch de Schriewerjung 'n Striekholtschachtel in sien Tasch, de oppert he, un Slus un Möller fischt'n de Dierter ¹⁰) wearrer in de Tunn. As se de mühsoam Arbeit ha'n vollbracht, ging 't wierer. To Sicherheit jedoch set't keeiner sick wearrer upp'n Woag'n. ¹) Backofen. ²) Bärme. ³) Gevatter. ⁴) braunes Pferd. ⁵) Markt. ⁶) Sporen. ⁷) Stiefeln. ⁸) Spottname. ³) Wagen. 10) Tiere. Buer Möller namm deatt Soadelpäerd bi'n Kopp; Slus hung sick achter ¹) an de Rung un de Afkoat'nlehrling irrte hinner'n Woag'n hä. Deatt was 'n Tast'n un'n Föhl n, un doamit kem'n s' in eein Gehölz. — „Wo bin ick? Wo bin ick?“ reep plötzlich lut 'n Stimm ut höächster Höi, un Slus erkennt bald, wenn 't ouk plattdütsch weer, deatt deatt de Sproak was voan sien'n Soahn. „Striek doch moal 'n Striekholt an, deatt we Di sehn könn'n,“ sä he. Doch bi dean'n Flug, dean'n sick de Jung ha leist, weer eam de Schachtel ut de Tasch rutfloag'n. „Ich hab sie nich,“ ent⸗ gegnt he, un doamit kamm eam de Erinnerung an sien ge⸗ lehrte Bildung wearrer trügg. Voader Slus besunn sick, deatt he deatt Pinktüg ²) in sien'n Sönndagskittel ha; he pinkt also dean'n Luft'nspringer eahrn Standoart kloar un pinkt un pinkt eam endlich runner voan de Bert ²). „Wo bist denn doa man rupper koam'n?“ frog Buer Möller. „Jea, dieses weiß ich selber nich; ich fühlte plötzlich etwas Buschwerk zwischen meine Füße, was mich denn in die Höh rein riß.“ „Deatt wettst Du nich, denn goah mi man mit Diene ganze städtsche Bildung aff,“ sä Buer Möller mit'n grout'n Hub'n ⁴) Spott in Woart un Mien: denn he dacht bi de Antwoart an de dumm Froag voan 'n oll'n Slus'n. De merkt deatt ouk un foahrt doarum sien'n Sprößling an un sä: „Bist bi Dien Twiern ⁵) upp de Berk geroa'n, de Möllers Woag'n ha to Eär boag'n, un as de Baum dunn uppwärts swackt, ⁸) heatt he Di mitnoahm.“ Un deatt't sou was, ha'n woll dean'n Bengel de Berk'n sülmist noch lehrt, wenn he sick voan de Achtersied nich ha noa vearn hen moakt. Denn mancher Baum, de namm noch sien'n Weg derch Möllers Wag'n un mancher Angst⸗ un Schreckensroop noch öäwer de Gesellschaft eahre Lipp'n, bett se to Hus weern. ¹) hinten. ²) Stahlseuerzeug. ³) Birke. ⁴) Haufen. ³) Irren. 6) flog. ⁷) Schreckensruf. 5 Mit Möllers Muddern eahrn Wiehnachtskok'n woard 't deatt Joahr nist; ouk gaww't bi Buer Schütt'n keein Zuckerkringel an'n Baum; un wecker bi Kröger Knust'n nog'n lütt'n Koater moal 'n soaldig'n Häring ät'n woll, dean'n smeckt he höll'schen peckig, un deatt kamm voan deatt Mehl un voan dean'n Oäl. Un wenn voan Ju moal eeiner noa Klobenwall un in sien Umgegnd kümmt, denn hört he doa noch hütig'ndoags deatt Woart: „Wenn he deatt ouk man ahl behölt Un nich as Slus'n Jung doamit in 'n Baum rinföllt! Sou eein Köster weast mi nich! Oll Reist ha 't Geld doato, De Jung de Stimm; Un doarüm woard düss all noch vöer sien Döäub, ¹) Tum Köster utersehn. Joa, Köster mußt he wea'n, Kost't, watt deatt woll! Un t duert nich lang, titt'leert'n eam Uter Ollern, Brorer, Swester, Ahl't ganze Dörb²): de lüttge Köster. As lüttge Köster kamm he denn all in de Schol, Seet noa, kreeg Släg as lüttge Köster. Un watt 'n Jung'n noch süss³) passeert, Eam drapp⁴) deatt ahl as lüttgen Köster. As lüttge Köster kamm he wearrer ut de Schol, Leet sick voan 'n Prester konfermeern Un ging denn noa de houhe Schol, Um doa tum grout'n Köster to studeern. — ¹) Taufe. 2) Dorf. ³) sonst. ⁴) traf. Doa satt he nu, ick glöäuw, ¹) He nöäumt²) deatt teiin Silwester ³) Un ler't⁴) un ler't bi Dag un Nacht Upp'n ganzen klook'n⁵) grout'n Köster. „Du, Mudder,“ sä doa eeines Doags oll Reisk, „Griep doch tweei Gös ³) un mäß?) se fester, ³) De eein föern Herrn Semnoarderekter, ³) De eanner föer'n lüttgen Köster.“ — Weck Mudder leet sick deatt woll tweeimoal heet'n? Reisksch foat't ¹⁰) de Gös un stoppt se in de Kist. Un watt de Dierter nich voan sülmst freet'n, Deatt woard eah mit Gewalt rin hißt. — Upp düsse Wies' weern bald de Voggeln ¹¹) fett. Un mit eah Blot leet'n se eahr Fearrerkleeid ¹²) Un denn flog'n s' lous, hen noa de houhe Stätt, Un Voader Reisk, da gaww eah deatt Geleiid. „Se Herr, könn'n Se mi nich dean'n Weg noawies'n, Tum Seminoarderekter Fell'n: Frog he. „Joa, gehen Sie nur immer diesen, Und bei der Glocke des Direktors woll'n Sie schell'n.“ Sä de. „Schön'n Dank!“ Un doamit leit de Oll sick foart, Stüert richtig ouk upp t' groute Scholhus lous, Un twengt ¹³) denn derch de isen Poart ¹¹ Sick mit dean Herrn Derektern siene Gous. Natürlich föhrt de Weg eam derch de grötste Döär. Doa stunn he nu in 'n Hus in 'n ünnst'n Stock Un keek un twiert ¹⁵) do ümmer hen un hear Un socht dean'n Herrn Dereltern siene Klock. ¹) glaube. ²) nennt. ⁸) Semester. ⁴) lernt. ⁵) klugen. ⁶) Gänse 7) mäste. ⁸) tüchtig. 9) Seminardirektor. 10) faßte. ¹¹) Vögel. 12) Feder⸗ kleid. ¹³) zwang. ¹⁴) Pforte. ¹⁵) irrte. „Watt 's dütt? Woll mi oll Mann de Kerl goar brühn? ²) Orrer was he süss nich recht bi Sinn'n? He sä doch, an de Klock, doa scholl ick lü'n, Un ick kann doch keein Klock nich finn'n.“ — Doch plötzlich öäwerleept t eam söt un licht: „De Herr Derekter woahnt am En' in'n tweeit'n Stock.“ Und währnd he doa noa de Trepp rupp stigt, Süht he boam²) öäwer sick ouk all de Klock. De foat't he denn mit fester Hand un lütt: „Bim, bim! Bim, bim!“ un will'n Derekter rop'n. ³) Doch weil dütt but'n Tied sou vöäl as Füer bedütt, ⁴) Riet'n sick sougliels an virteiin Stub'n oap'n ³). „Wo ist das Feuer denn? So sag'n Sie nur! stöärmt'n⁶) woll an feaftig ) Köster upp eam lous. „Watt? Füer?“ sä he, „davon heww ick keeine Spur. Ick bring blouß Eahrn Herrn Derelter hier 'ne Gous! Un woll'n Se mich oll'n Minsch'n eein'n Gefalln don? So sag'ns mich doch, wo komm ich zu den Mann.“ — „Zum Seminardirektor wollen Sie? Da ist er schon,“ Reep düsser sülmst und trat an Reisk'n ran. „Gud'n Dag ouk, Herr Derekter!“ sä Reisk, „un'n Gruß, Den Ihnen mein Familigt sagen läßt. Un hier schickt Ihnen unser Mudder eine Gous, Die hat sie extra erst vor Ihnen mäßt. Un denn wollt ich auch gleich bei die Geleg'nheit frag'n. Wie das jetzund um unsern Gustav steaht, Un ob Sie auch nich über ihm könn'n klag'n, Un ob er auch brav lernen deat? „Hm!“ moakt de Herr Derekter un keck bi in d' Höcht. „Hm!“ moakt he wearrer un keek düttmoal doal, ³) Un denn schow he sick erst sien gold'n'n Brill' torecht. I) necken. ²) oben. ³) rufen. ⁴) bedeutet. ⁵) offen. ⁸) stürmten. :) fünfzig. ⁸) nieder. Man sacht¹) eam an, de Antwoart moakt eam Quoal. Doch endlich foat't he sick. Un he begünn ²): „Was Ihren Sohn da anbelangt, Ich wohl im allgemeinen so zufrieden bin, Obschon sein Fleiß bisweilen etwas schwankt. Betreffs der Gans jedoch muß ich gestehn, Daß ich sie nimmermehr kann nehm'n; Denn da sie meine Schüler ja gesehn, Müßt ich mich ewig ihrer schäm'n. Drum rat ich Ihnen, 's ist das beste wohl, Un braucht Sie auch nicht zu genieren, Wenn Sie den vielgeschätzten Freund vom Kapitol Schnurstracks zurück in seine Pfähle führen! — „Sou!?“ sä oll Reisk un stünn sülmst as 'n Poahl, ³) Un sien fett Gous, de woard to luter Sünn.⁴) „Nä, Herr Derekter, Se segg'n voan Kap'toal! ⁵) Sou'n grout Kap'toal stickt in sön'n Gous nich in! Doch nähm'n S' mi man mien Geschenk nich öw'l, ⁶) Ett was joa blouß 'n Teik'n²) unser Dankbarkeit! Un denn foat't ⁸) he de Gous um n Fot, bi'n Knöw'l, ³) Giwt dean'n Derektern d' Hand un geaht, un geaht Groadwegs noa Gustav'n sien Quarteer Un kümmt doa an so ärgerlich, Un lärmt dean'n Jung'n an: „Nu sett Di upp Dien Hous un ler'! Doch sou n Köster as d' Derekter weast mi nich! 1) sah. ²) begann. ³) Pfahl. ⁴) Sünde. ⁵) Kapital. ⁶) übel. ²) Zeichen. ⁸) fast. ³) Knöchel. Doan 'n oll'n Baron Nanu. Vöer Joahr'n lewt upp Witteneär De oll Baron Nanu. Wer n bittchen ¹) ler't ha, nöäumt he „Er,“ To d' Meist'n sä he „Du“. „Nanu?“ froag'n Je. Joa, joa, dett stimmt, Deatt was sien richtig Noam'. Zwoar schreab'n ²) woard he eanners schimpt, Ick glöäuw „von Kaltengrab'n. Un wo he to dean'n Göenkel ³) kamm? Nu derch sien eig'n Woart. Denn off he gaww, off he watt namm, „Nanu“ flog eam bi foart. Ens woll Nanu moal jagt'n goah'n. He foat't sick deatt Gewehr Un pürscht upp Heii un Wisch un Ploan Weidmännisch watt umher „Nanu, so kuck dies Teufelsvich! Ich rönn' all dritthalb Stun'n, Schimpt he, „un hab' trotz aller Müh Noch nich mal 'n Schwanz gefunden! Doch hör, Nanu, watt wierer aff, Noch upp Dien eig'n Gewes',¹ Doa geaht deatt ümmer buff, biff, baff! Doa jagt't oll Föster Mäß. Nanu, de stutzt, brummt moal: „Nanu! Un herkt⁵) 'n Augenblick. Denn knipst he 'n Hoahn an d' Flint' in Ruh, Lockt sick sien'n Hund an d' Strick Un steart't ⁶), groad as in jung'n Joahr'n, ¹) bischen. ²) geschrieben. ³), Spitznamen. ⁴ Besitztum. ⁵) horcht. 8) stürzt. 10 — He ret sülmst Karo'n mit — Derch Tüffeln, ¹) Kleiwer, ²) Röb'n ³) und Koarn Hen, wo de Föster schütt. „Nann Mäß,“ reep he all ut d' Fearn, „Ist Er denn heut im Krieg? Fast scheint es so. Dann komm ich gern Und half Ihm zu nem Sieg. „Joal“ lacht oll Mäß, „joa, Herr Baron, Die Schlacht war hart und heiß. Doch ist der Feind nun meist entfloh'n, Wenn er nicht liegt im Schweiß. Und wer nich fiel durch mein Gewehr, Durch Euch behielt er's Leb'n. Denn seht, Ihr grubt dem Feindesheer Ja selbst die Schützengräb'n. „Da hat Er Recht, Mäß, ja, das seh ch. Sä düss' un stünn doavöer Un socht noa 'n Brügg un keek noa 'n Steg Un wußt nich hen noch hear. Mit 't Spring'n kunn eam deatt moardsch⁴) mallör'n, De Groab'n, de weer nich small. Un rückwärts sick to rettereern. Was ouk nich groad sien Fall. Sou, währnd he noch sach un sunn Un matt dean'n Groab'n sien Moat In Läng' un Breii, süh an, doa fun He plötzlich got'n Roat. „Mäß,“ sä he, „Mäß, hör Er mal an, Reich Er mir seinen Schaft, Und rufe ich „Nanu!“, alsdann Zieht Er aus Leibeskraft. ¹) Kartoffeln. ²) Klee. ³) Rüben. ⁴) sehr. 11 — Geseaggt, gedoan! Oll Mäß, de bot De Flint, as d' Baron sä. Doch düss'n paßt noch föer sien'n Fot Nich recht de Affspringstä Drum tast't he noch watt upp un doal ²) An'n Groab'n un huppt un öwt²) Un geaht und steaht denn wearrer moal Un kickt un stampt un pröwt. ³) „Nanu!“ — — find ich denn keine Stell?, Wollt't eam noch öäwer d' Tung'n, Dunn treckt oll Mäß all, un 'n Well Ha dean'n Baron verslung'n. Ou, watt deatt bluwwert, ⁴) bloast un wöhlt Doa un'n in Mott⁵) un Sand. Zwoar duert nich lang'n, dunn tappt un föhlt He glücklich sick an 't Land. „Mäß,“ säh he, „Mäß, was muß ich seh'n, Steh Er nicht so verzagt! Doch 's nächstemal, da wart't Er schön, Bis ich „Nanu“ gesagt! Wo 't anlaga, deatt Cumpensammler Kreft nich vöerwärts kamm. „Wo scholl't auligg'n“, sou les ick all Ut Ju Gesicht un Mien, „An 'n Fliet upp'n Fel', in Hus un Stall, An d' Pfleg von Köeuh un Swien. ¹) nieder. ²) übt. ³) prüft. 4) gurgelt. ⁵) Morast. 12 Stün' he man moarg'ns klock sief to Höcht Un röeucht sien Hand un Fot; Denn weer 't gewiß, ouk Kreft, de bröcht Deatt bald to Hoab' un Got. — Doch hoalt moal an, wenn ick In stör', Je sind klock fief erst wach, Un Kreft, de wacht oft all klock veer; Wenn ouk voan'n eannern Dag. Un deatt he d' Hand nich müßig höll, Seaggt Ju de kloar Verstand: Denn Kreft, de sitt bi 't Koart'nspöll, Un doabi brukt man d' Hand. Drum koart un bündig rutgeseaggt: Ju Grund, de schient mi flau! Watt Kreft'n rück⸗ statt vöerwärts bracht, Deatt was — nu was sien Frau. „Oal“ hör ick all de Frau'n segg'n, „Souwatt, deatt is nich recht! Doato mütt he erst Tüg'n breng'n Un zwoar ut uns' Geslecht. Ut Ju Geslecht, o weh, denn mütt. . Doch hoalt, deatt paßt joa schöeun; Mien Tügen is oll Jochen Schütt Un deatt is woll sou eein. — Lehn'n Je 'n nich aff, denn hört mi an: Kreft was in meanch Gemeiin As Hoak'n⸗, ¹) Knoup⸗²) un Billermann ³) Bekannt bi Grout un Kleiin. Un weern Jung'n watt Slimms passeert, Orr' Döert'n platzt de Jack', Denn was he doa und arreteert De Lumpen in 'n Sack. ¹) Haken⸗ ²) Knopf⸗ ³) Bildermann. 13 Sou woard dean'n Eannern Schoa' sien Brout, De Eannern Kreih'n ¹) sien Dub'n ²) Un was eam moal de Seg'n to grout, Hulp Mudder eam mit schub'n. Ouk neulich öwt²) s düss Ehstandspflicht. Se spannt sick in de Scher'¹ Un Kreft, de ging ganz frouh un licht moal'n tiedlang achterhear. ⁵) Toletzt sä he: „Stroam'n⁸) Di voan d' Last De Arm, denn sett man doal. Un doamit lä he d' Säck erst fast Un ka't⁸) ouf wearrer moal. Un ka't. Un as he nich mehr kunn, Spannt sick de Olsch wearr' in Un schow, bett eahr de Oat'n⁹) swun ¹⁰ Un denn müßt he wearr rin. So ging deatt all 'n ewig Tied. Eahr stroamt'n Föt un Hän'n. Un doabi was de Weg nich wiet: Blouß hüt woll he nich en'n. — „Süh doa!“ sä Kreft'sch, „kiek, Jochen Schütt Kümmt joa dean'n Stieg noch lang. Off de woll noch noa'n Dokter mütt? Am En' is eeiner krank.“ Un doamit frog s' eam all: „Is t slimm! Hoalst Möllern orrer Kruf' „Ick?“ stutzt oll Schütt, „ick? Nä! Worüm? Ick goah joa doch noa Hus. „Noa Hus? Un hier in düsse Richt?, ¹¹ Denn bist doch woll verer't ¹) Krähen. 2) Tauben. ³) übte. ⁴) Schere der Karre. ⁵) hinter⸗ her. 6) Schmerzen. ⁷) nieder. ⁸) karrt. ³) Atem. 10) ausging. in) Richtung. ¹²) verirrt. 14 — „Nä,“ lacht oll Schütt, „nä Kreftsch, mi dücht, De Sach is umgekehrt. — Orr'r hebb'n Je beid'n mi blouß föer'n Na'n? ¹) Kiekt doch, doa lie't uns Oart. Je öäwer komm'n, sou as Je ka'n, Nich hen, nä, Je komm'n foart.“ — „Foart voan tohus, bi Mitternacht? Deat is groad nich uns' Will! Sä Kreftsch, un kat'n bittchen sacht Un hoal toletzt ganz still. „Joa, richtig, doa schient joa uns Licht. Sühst woll? Doa links voan't Holt, Reep Kreft un moakt doabi 'u Gesicht, As ha he d' Säck vull Gold. — „Nä, Jochen, nu erklär uns dütt. Deatt is 'n Streich ut d' Höll. Un sicher heatt de Böeus' as d' Drütt De Finger mit in t Spöll. „De Böeus',“ lacht Schütt, „will'n Je't sou nöäum'n, Denn kann ick nist to segg'n. Mi schient, ett kümmt mehr voan Ju Dröäum'n Un Don ahn Oäwerlegg'n. Du Kreft, kiek doch, Du treäkst de Ka“, ²) Un weern de Arm Di loah'm, Denn heatt Ju Mudder, düss' oll Na', ³) Se flank wearr' rückwärts schoab'n. ¹) Narren. 2) Karre. 3) Narr. 15 De Vertreter in de Cennwandshütt.¹ Dean'n ganz'n Wint'r ha deatt Spinnrad snurrt un Haspel un de Tehroahm eahre Flittchen ²) smeatt'n, ³) as woll'n se de Geheimnis voan de halwe Welt upproll'n. To Faßloaw'n⁴) satt deatt Goarn upp'n Wewstohl, un Behne Riekchen jog deatt Schiffchen derch de Foa'm⁵) un doabi dröäumt eah: Se un Schütt'n Gustav seet'n in deatt Schiff und föhrt'n vuller Glück un Freii doahen derch 't lange Leb'n. Deatt dröäumt eah. — Un deatt Schütt'n Gustav dean'n sülm Gedank'n ha, wenn he man erst to d' Pingsttied upp'n Anger vöer t Dörb bi Nachtigallenslag un Moandschien de Lennwand voan de Gemeiin bewacht, deatt weer de tweeite Deeil voan eahrn söt'n Draum. Un doabi dacht de true Deern nich an deatt Woart: „De Draum, de drüggt!,“⁸) lä, as de Foa'm mit eeinmoal „Knips!“ sä, un deatt lütt Schiff oahn' Rück⸗ sicht upp sien Passaschier to Eär flog, sick ouk dean'n Knips nich wierer ut, sondern lewt un wewt un swewt man blouß föer eahr'n Gustav. — Un he? Ut dean'n sien Woart'n un Benehm'n se ahl de Foa'm föer eahr'n söt'n Draum sick spunn? Ick segg noch nist! Doch deatt will ick Zu all vermel'n, deatt, wenn nmoal de Bleiktied ⁷) föer uns ahl'n kümmt, nich jerer spunn'n Foa'm to Lennwand woard, un deatt öäwer manches Schiff, watt unser Hoffnung beagts) deatt Woat'r sleat. ³) — De Fröeuhjoahrstied kamm ran, un to dean'n Blom'n⸗ sneei, de sick upp Appel⸗, Bär⸗¹⁰) un Kirschbaum lä, gesellt sick ouk de Lennwand öäwer 'n Anger, un dicht daabi, doa stunn de Hütt', un Gustav ha doarin de Wach. — De 2) Leinwandshütte. ²) Flügel. ³) geworfen. ³) Fastnacht. ³ Fäden. ⁶) trügt. ⁷) Bleichzeit. 8) birgt. ⁵) schlägt. 1o) Birn⸗. 16 Nachtigall'n sung'n in de Rontdornheck un fleiit'n ¹) voan de Lew un eahre Lust. — Hört he deatt woll? Behns Riekchen mücht glöäuw'n. Doch Snierer Ring un Krull, de Smedd, de spät noch ut't Noawersdörb ²) trügg kem'n, de glöäuwn't nich; denn also snarkt ³) deatt in de Hütt'. — „De Bengel snüft⁴) doch düller as de Bloasbalg in Dien Smeä,“ sä Ring. „Eam ⁵) weard doch woll nich goar watt fehl'n; am En'n is he voan'n Alp befall'n; will'n doch moal hen, um totosehn“ — un doamit lenkt'n se eahr Schritt voan'n Weg un ging'n noa de Hütt! — „Du, Gustav, snark doch man nich sou; Du moakst joa sülmst de Spitzbob'n graulich,“ reep Meister Krull, de vearn ⁸) ging un kloppt mit sien'n Dagstock⁷) upp'n Post'n voan Gustav'n sien Quartier. Süh doa! Deatt hulp ouk richtig watt. Doch bald, dunn snow un pust deatt um sou düller. „He schient doch wirklich krank to sind, griep eam doch moal n bittchen an de Hän'n, un weck eam upp ut sien'n Draum, roat ⁸) Snierer Ring, de achter ³) stünn. „Joa, griep eam man, wenn Du 't kannst! Ick bin bindah all bett an 't Koppen'n hen un heww noch nich moal'n Stück voan sien grout Töeun'n ¹⁰) foat't“ ¹¹) entgegnt Krull Doch rascher noch as ick 't segg'n kann, reep he: „O, Varrer, ¹²) Varrer, watt is dütt, deep unner 't Strouh hier lie't 'n Kopp, un ahl de Hoar stoah'n eam to Beag! — Loup ¹³) doch moal hen un hoal'n Schult'n un de Schöpp'n!“ — „Watt, blouß n Kopp un wierer nist?! Denn will ick man glieks Füer rop'n.“ Un doamit loamenteert de Snierer lous: „Hülp, Hülp, to Hülp!“ un rönnt doavoan un duert nich lang, ha he de ganz Gemeiin to Beein. Deatt was n Uppruhr un 'n Schreein. De Mannslü tem'n mit Füerhoak'n, de Frau'n mit Emmer ¹⁴) un mit ¹) flöteten. ²) Nachbarsdorf. ³) schnarchte. 4) schnauft. ⁵) Ihm. ⁶) vorne. ⁷) Gehstock. 8) riet. ³) hinten. 1⁰) Zehen. ¹¹) gefaßt. 1²) Gevatter. ¹³) Lauf. ¹¹) Eimer. Stoak'n. ¹) Un jerer frog: „Wo is deatt Füer?“ — Währnd des, doa ha sick doch oll Krull all watt besunn'n. He woagt 't, beföhlt dean'n Kopp voan boam'n ²) un voan un'n un woard gewoahr, deatt 't goar keein Kopp moal weer. — Nä, 'n Swienägel ha sick deatt Vergnög'n moakt, de Loagerstä voan Schütt'n Gustav to betreck'n ³) un nich blouß Ring'n un Krull'n, sülmst ganz Gemeiin to geck'n. Un Gustav, wo was de? To Hus, bi Rielchen orrer wo? — Ick kann 't Ju nich verroa'n. De Foa'm sä „Knips!,“ deatt Schiff was unnergoah'n. — Upp wecker Wies Woater⸗ möller Ssendroaht deatt söäb'nt Gebet wearrer ler't heatt. An d' Ossenbäk, bi Hummelskoat, Doa moalt vöer langen Joahr'n Oll Woatermöller Isendroaht De Lü deatt Mehl ut't Koarn. Deatt Mehl was schöeun; deatt Brout woard got. Blouß watt de Möll nich ehrt, Was, Isendroaht ha't söäbnt Gebot All bittchen sehr verler't. Nu stun he zwoar deatt sülmst nich in; Nä, he lä' sick upp 't Strie'n, Bett eam deatt ut sien'n Mund un Sinn In'n Sloap moal müßt entglie'n. ¹) Stangen. ²) oben. ³) beziehen. 1 Ens nämlich satt an'n Sommerdag De Oll in d' Kirch un sung Un heel sick un sien Noawers wach: Sou quält he Liew un Lung'. Doch wett'st nich, Varrer ¹) Isendroaht, Watt Du Di ouk gliek krümmst, De Sloap verlangt sien Depp'ntoat, ²) Groad sou, as Du Dien'n nimmst. Un richtig hoal, ick seggt kum ut, Dunn sung he nich, he brummt, Un wearrer noa'n klein Minut Was he all ganz verstummt. De Eärgel ³) schallt mit kräftig Stimm Un fien mischt sick mit mang, Erst lies', denn luter: Bim, bim, bim, bim, Un ging voan Bank to Bank. Un bimt ouk, wo oll Isendroaht Sien Mirragschläfchen höll, Un kiek, dean'n Möllern klingt deatt groad, As weer 't sien Klock upp d' Möll, Drum wend't he sick halwlinks und gaww Sien'n Noawer eein'n mit d' Fust Un reep: „Olsch, loup, deatt Mehl is aff, N' slecht Katt, de nich got must Doch kum was de Befehl entfloh'n, Dunn woakt he all un sach De Folgen voan sien Woart un Don An d' Eannern eahr Gelach. ⁵) Un sach s' nich blouß, nä, nä, he hört Un föhlt eahr ouk recht got; Un doaderch heatt he wearrer ler't Voan neei'n deatt söäb'nt Gebot. ¹) Gevatter. ²) Deputat. ²) Orgel. ⁴) Sprichw. s. Stehlen. ⁵) Lachen. 19 Upp eein'n Beein is nich got Stoah'n. He was 'n Snoakschen, ¹) de oll Sieth; All achtzig Joahr un witt behoart, Ha he sick ut sien Söäuglingstied Doch noch n Kleinond uppbewoahrt Un dütt bekeek he oft in Still'n; Denn meistens drog he t joa in d' Tasch. Statt Mudder mußt't de Kröger füll'n. Je roa'n t, düss Demant was sien Flasch. Nu segg'n zwoar ahl eahr Frün'n ganz kloar: „Upp eein'n Beein is nich got Stoahn; Doch Sieth'n bracht s' goar in Gefahr, Upp eein'n Beein noa Hus to goahn. Un deatt kamm sou: Bi Koupmann Höäg'n Ha he sick wearrer as so oft, Föer sien'n fern'n Leb'nsweg'n n neeit Poar hölt'n Tüffeln²) koft. Un währnd he noch satt un drunk Un weiht de Dinger glieks watt in, Kem'n Jochen Plätz un Stoffel Slunk Doa plötzlich in de Döär herin. „Na, nu giwt deatt Plesseer en gros“, Reep Höäg un blinzt mit Oug un grient. ³) Zwoar Sieth, de sä doa Brennwien to, Weil eam deatt Woart watt natter schient. Un derch düss Noam'ns söt Erregung Geret'n“) bald sien bei'n Lippen Ganz dull in heftige Bewegung Un smet'n⁵) bannig ⁸) groute Schüpp'n. ¹) sonderbarer Mensch. ²) Pantoffeln. ³) lachte verschmitzt. ⁴) ge⸗ rieten. ⁵) warfen. ⁸) sehr. 3 20 Un schüppt'n upp un schüppt'n doal, ¹) As wenn de Elf²) utloup'n was, Un schüppt'n noch, as eam mit 'n moal Vöer t Mulwerk stun 'n vulles Glas. Un richtig! 't was Plässeer doarin, Un Sieth heatt eam so scharp ankeek'n, Deatt he nich siet⸗, noch rückwärts künn; Blouß noch noa utwärts kunn he brek'n. Deatt dä he ouk mit grout'n Sprunk, Un watt noch nich in Freiheit was, Jog'n Jochen Plätz un Stoffel Slunk Denn hinnerhä vulln's rut ut Glas. Sou ging deatt woll'n moalerwatt, ³) Dunn brummt oll Slunk halwlut derch d' Tähn'n ⁴) „Mi dücht, we sünd nu sachtchen ⁵) satt, Wo weer 't, wenn we noa Hus goah'n dä'n: „Joa, Varrer, gliets, ick bin doabi, Mött Plätz, „ick will mi goarnich ströeub'n, Doch soulang töft ⁶) man noch upp mi, Deatt'ck mi kann'n hölt'n Tüffel köäup'n.“ — „Watt, eein'n köfst Du Di blouß upp'n moal?, Frog Sieth un spitzt doabi de Ohr'n. „Joa“, sä oll Plätz, „denn heww ck keein Quoal, Deatt mi de eanner geaht verloar'n. Wo is't, wenn Du Dien'n eein'n mi lettst, Höäg nimmt föer : Poar blouß söäb'ntig⁷) Penn, ⁸ Ick öäwer täll ³) Di, deatt Du 't wett'st, Glieks virtig föer dean'n eein'n in d' Hän'n. Un süh! De Oll, de sett't de Föt Ouf düttmoal wearrer hinner d' Flasch: Denn düss, de tuschelt eam so söt: ¹) nieder. ²) Elbe. ²) einige male. ⁴) Zähne. ³) allmählich. 6) wartet, ⁷) siebzig. S Psennig. ²) zähle. 21 „Sloa to, krist ¹) joa fief Penn in d' Tasch. Nu joa, dean'n Sechser künn he tähl'n; Doa fehlt eam an de fief nich eein; Doch merkt he 't bald wo eanners fehl'n, Un deatt was un'n an sien Beein. Drum woard eam ouk de Tusch bemöeuht. Doch, watt he loamenteert und schricht, Off koalt he dä, off wearm, off heeit, Plätz ha dean'n Slav²) un hol ³) eam dicht. „Sou giw doch Du mi, Varrer Höäg“, Fleht he, „denn man noch eein'n to. Doch kiek! Ouk de lewt sön'n oll Töäg,¹ Sä: „Ick verköäup s' blouß in en gros. Nu gewt dean'n Oll'n got'n Roat, He kann doch nüchternwies' nich hink'n. Orrer schall he goar upp frischer Doat, Slankweg dean'n ganzen Slav verdrink'n? Off he deatt doan heatt orrer nich? Ick wett't nich. Doch bekennt he oab'n, ⁵) Deatt he de Nacht, fett as 'n Snigg,“ Upp ahl veer Föt noa Hus is kroab'n. ²) Döerfroag giwt keein Noakloag. Heatt deatt Getrei' watt un'ern Fot, Dütt wett de Buersmann recht got, Denn dreaggt deatt ouk in 'n Aust ⁸) watt in, Un deatt wußt ouk oll Buer Winn. ¹) bekommst. ²) Pantoffel. ³) hielt ihn fest. 4) Züge. ⁵) offen. ⁶) Schnecke. ⁷) gekrochen. ⁸) Ernte. 22 — Drum steek he, watt he igg'nst'n ¹) künn, Alljährlich in sien'n Acker rin. — Doch 't letzt Joahr kunn bi'n best'n Will'n He doch dean'n Bodd'n de Tasch nich füll'n. D Schuld leg, deatt dä eam wirklich weeih, Nich an eam, nä, an sien Veeih. Süss moakt'n Buntkopp ²) un oll Bleß ²) Eam ümmer sön'n vermost'n Meß;³ Blouß dütt Joahr leet'n s' eam in n Stich. — Na, watt hulp doa vöäl Loam'nteern, Sön'n Veeih is doch nich tobelehr'n, Wenn deatt nich will, denn will deatt nich. Drum sä oll Winn' to sien beid'n Knecht: „Moakt mi doch moal 't Gespann torecht, Ick will moal herk'n,⁴) off in d' Stadt Nich eeiner noch Meß ligg'n heatt Un föhrt ouk lous un herkt un kiek, All an d' drütt Döär, doa hört he gliek, Upp d' Brörerstroat oll Soatler Kress Ha noch de ganze Kuhl vull Meß. — Nu was oll Kress in Stadt un Land Zwoar as 'n Snoakschen ⁵) watt bekannt: Doch dacht oll Winn': „Kannst joa moal froag'n. Kress' is joa Kress Un Meß is Meß, Doa giwt deatt woll keein Oäwerdroag'n, Un föhrt ouk hen, kloppt an un steaht Vöer Kress'n, de groad ät'n deat Un bracht denn sien Gewerw ⁶) ouk an, Sä: „Ick bin hier mit mien Gespann ¹) irgend. ²) Namen der Kühe. ³) Dung. ⁴) horchen. 3) Sonderbarer Mensch. ⁸) Anliegen. 23 — Un heww vernomm'n, Se, Meister Kress', Har'n noch de ganze Kuhl ¹) vull Meß. „Das stimmt!“ sä Kress „Un was für Meß „Derf²) ick s' mi denn nich moal bekiek'n?, Frog Winn'. Un Kress', de reep sien Frau, sä: „Fiek'n, Bring doch den Herrn nach d' Meßkuhl hin! Un Winn' besach de Mess in d' Kuhl, Ging wearrer rin, grieflacht um 't Mul, Grieflacht un sä, Deatt eam de Meß gefall'n dä Un frog ouk gliets: „Kann 'ck s' rutersmiet'n: Oll Kress' sä: „Nu, Man immerzu! Un Winn fung denn bi an toriet'n Un reet, un woll noa'n drütthalw Stun'n Was nich 'n Foark ³) vull mehr voan un'n, Nä, he ha all'ns upp sien'n Woag'n. Drum ging he denn, um noatofroag'n, Watt eam deatt Fürrer⁴) kost'n scholl. Doch kiekt oll Kress'n, „Sünd Se doll: Biert⁵) he dean'n Buern an un schricht: „Den Meß, Herr, den verköp ick nicht! ¹) Grube. 2) darf. ³) Dunggabel. ⁴ Fuder. ⁵) lärmt. 24 Worüm Mehldau's Doarer in d Schün) sloab'n mußt, un watt eam doa dröäumt heatt. Deatt scholl eahr sülmst de Neiid woll loat'n, Upp Swien, doa gaww oll Mehldausch watt; Se putzt se, striegelt s, as Saldoat'n, Un furrern dä s', rund as 'n Fatt. Un kamm moal 'n Fründ to gästere'rn Orrer snackt²) se, schimpt se orrer dröäumt, Denn plegt deatt meist'ns to passern. Deatts' erst eahr Swien, denn Voarern nöäumt. Dean'n Oll'n, dean'n was deatt zwoar schaneerlich, Deatt s' eam sou hinner 't Veeih herschüfft: Blouß deeilmoal dücht 't eam nich blamerlich, Wenn he de Swien noa 'n Swienkerl drifft. Ouk gistern trult³)he wearr' dean'n Weg Entlang mit sön'n run'n Fatt: Ett was n drütthalwjöährig Söäg;¹ He bracht s' noa 'n Händler Willem Katt. Herr Katt tählt Mehldau'n in Kurant Blank virtig Doaler föer deatt Swien, De leet de Oll sacht ut sien Hand In sön'n lütt Schäpelsbüdel glie'n. Nu wett n jerer, 'n Swien deatt wöhlt, Smitt⁵) sick vertweer ⁶) in Eär un Asch. Ouk Mehldau'n sien, deatt tast't un föhlt Un boahrt sick 'n richtig Lock in d' Tasch. Un derch düss Poart ⁷) rutscht denn mit nmoal — de Oll, de was sou halw voan d' Stadt, — ¹) Scheune. ²) erzählt. ⁸) rollte. ⁴) Sau. ⁵) wirft. ⁶) quer. 7) Pforte⸗Tür. 25 Deatt ganze sülwern Swien hendoal: He dacht natürlich, 't was 'n Ratt. Na, Ratt'n ha he nog in d' Ställ, Doch wenn he s' sach, denn künn he schreein, Un nu set' eam upp freei'n Fel'¹ Bi d' Nacht sön Beest²) in 't Hous'nbeein. „Watt moak ick?“ Was sien erst Gedank. He namm dean'n Stock un wichst un haut Sick ümmer an de Beein entlang, Un wünscht de Ratt n raschen Doud. ²) Jea doch, sön'n Tüg⁴) is man to teii, ⁵) Deatt kehrt sick nich an Stock un Släg. Un darum was 't ouk voan de beei Oll Mehldau, de de Prügel kreeg. Deatt müßt he ouk bald sülmst bekenn'n; Wo öäwer weard deatt Veeih he lous? He foat't also mit beid'n Hän'n De Ratt mitsamst'n siene Hous. Un hinkt, sou rasch deatt eb'n geaht, Dean'n Weg entlang un is sou vull, Deatt eam deatt Beest noch biet'n deat; Denn Ratt'n biet'n goar to dull. Na, doamit ha düss hüt got Wiel; De pienigt Mehldau'n doch all nog. Deatt s' eam sou derch de Nacht in Jel, Vull Sweeit ⁶) un Angst no Hus hen jog. „Du Mudder!“ reep he vöer de Döär. „Vearfeer ⁷) Di nich, ick bin 't, Dien Mann. Stoah doch moal upp un kumm moal hear, Doch erst treck Di 'n Poar Hanschen ⁸) an. ¹) Feld. ²) Bestie. ³) Tod. 4) Zeug. ⁵) zähe. ⁶) Schweiß. ²) erschrick. ³) Handschuhe. 26 Un bring ouk Greifen ¹) un de Katt Un 'n Sack un 'n Bessen ²) mit to Stä; Denn in mien Hous, doa sitt 'n Ratt, Deatt is n ganz boaboarisch Veeih. Nu was de Olsch zwoar all watt giftig. Deatt he soulang'n voan Hus weg blew; Doch dütt Signoal schient eahr sou driftig, Deatt blank eahr ut de Fearrern³) drew. Un rascher as 't eahr Voarer sä, Leep se derch Hus un Küch und Koat, Foat't Katt, reet Greifen voan sien Kä' Un bracht noch süss, watt he eahr roat. Un in dean'n Sack, dean'n gröt'sten, steek Se dean'n Oll'n mit Strump un Schoh. Un deatt de Ratt man nich entweek, ⁴) Bun' se 'n eam um de Hüft'n to. Un denn ging deatt Gejagte lous! De Hund, de hult, de Katt, de hoapt; ⁵) Un mit dean'n Bessen woard ut d' Hous Toletzt de Jagdbeut' runner schroapt. Doch eh deatt eein voan bei'n reskeert Un hoalt s' ouk ut'n Sack to Streck. Slog Mehldaus Mudder erst deatt Diert ³) Noch moale watt um d' Swienstall Eck. Erst darupp woagt se kühn de Doat, Foat't rin un greep de Siegstroffän Un treckt s ganz langsam, Noat föer Noat, Sou wiet, bett se s' kunn schimmern sehn, — Dunn gaww deatt plötzlich eahrersiets 'n Schreei un 'n heftig Loamenteern: „Du Suput, ⁷) Lüderjoahn, du Ütz, Wo kannst Du Di man sou blameern! ¹) Hundename. ²) Besen. ³) Federn. ⁴) entwich. ³) lauert. ⁶) Tier. ⁷) Saufaus. 27 — Denkst, heast 'n Ratt in 't Housenbeein, Un kümmst doamit noa Hus gebist, ¹) Un doabi föhlt glieks jerereein, Keein Ratt, bewoahr, mien Mehlsack is't! Un watt as't slimmst ick bi eracht1? He beagt ²) deatt ganze Geld föer d' Söäg! Son also sinnst Du Dag un Nacht Upp wierer nist, as upp dumm Töäg! ³ Drum goah to d'Stroaf hüt ⁴) man noa d' Schün! De Oll, de dä 't, un 't heatt eam dröäumt, Deatt, wenn eahr Mudder sä: „Mien Swien, In Tokunft se ouk eam mit nöäumt. Freakn³) Jochen un de verkehrt „Fett⸗Wassermann. „Du, Jochen, moak Di rasch torecht!, Het't Buer Freak sien'n lüttchen Knecht, „Du müßt ganz ieligst moal noa d' Stadt, Uns Söäg, ⁶) de we hebb'n slacht, de heatt, Sou seaggt oll Fleischbeschauer Kiehn, Dean'n ganzen Liew vull voan Trichin'. — „Du kennst doch doa Fett⸗Wassermann, Dean'n mel' doch dütt moal drappwegs an, Segg eam, he künn, woll he 't betoahl'n, Sick gliets upp Stun'n deatt Swien weghoal'n.“ — Un Jochen, nu, de putzt sick rasch, Namm 'n Stock in d' Hand, stet d' Piep') in d'Tasch 1) geeilt. ²) birgt. ³) Zeug. ⁴) heute. ⁵) Zusammenziehung von Friedrich. ⁶) Sau. ²) Pfeise. 28 . Un leep bald as 'n bissend ¹) Koh In eein'n Drapp noa d' Stadt hento. Bi t Dor ²) erst stun he an un hoall Un sunn, watt he doa eig'ntlich woll. — „Ach sou, deatt Swien. Doch Schinnerbrett, Wo het't de Kerl denn man? Fett, Fett . . . . . Jea, 't Fett swemmt bobb'n ²) nich blouß in d' Supp, Ouk in uns' Jochen sien'n oll'n Kopp. Un dacht he moal: „Nu heww 'ck eam fun'n, Denn was oll Wassermann wearr' un'n. — „Fett, Fett. . .“ so be't he eb'n wearr', Dunn kamm de Stroat entlang 'n Herr, De was sou moager as 'n Brett, „Wo komm ck,“ frog Jochen eam, „to Fett..2 Willst Du mich uzen dummer Laff! Sä he un wend't sick um un gaww Lütt Jochen sön 'n Poar hinner d' Ohr'n, Deatt he sülmst har deatt Fett verloar'n. — „Mit Moagern sprickt sick deatt nich got, De löppt de Gall to licht in 't Blot, Dacht Jochen, „kiek, doa steaht 'n Dick'n, Am En künnt doamit besser glück'n, Un ging ganz zoaghaft ran un lä De sülwig Froag dean'n vöer, de sä: „Lauf nich zu doll: lieg viel im Bett, Un iß, was kannst. Denn kommst zu Fett! Nu leet zwoar dütt Rezept sick hör'n, Blouß Jochen derft sick nich ankehr'n. De twiert⁴) denn ouk dean'n Weg groad ut, Kamm an 'n Hus, doa duft't deatt rut, ¹) wild gewordene. ²) Tor. ³) oben. ⁴) irrt. 29 M. m. . sou söt, as Fettgeruch, Deatt Jochen glieks moal ät'n much'; He stün also, keek 't Hus sick an Un lus doa „Hotel Wassermann.“ — Watt, „Wassermann?,“ un swupp huppt rupp De Fettkerl in uns' Jochen s' Supp. „Nu heww 'ck eam!“ reep he, „'t is gewiß, Ick ruk t, ¹) deatt dütt de Fettkerl is! Un doamit ging in 't Hus he rin, Blew stief an d' Döär still stoahn un stün Un frog toletzt: „Bin ick hier recht? Ick bin Buer Freak'n sien lütt Knecht. Mien Herr schickt mi, he ha föer Ihn', Herr Wassermann, 'n höllisch Swien, Deatt is recht fett, blouß . . .“ „Gut, mein Sohn, Das andre find't sich später schon, Sä doarupp „Hotel⸗Wassermann Un reep sien'n Knecht: „Johann, spann an!“ Un denn bracht he uns Jochen 'n Snitt Un sä: „Trink erst! Ich fahr gleich mit.“ Un 't duert nich lang, dunn stun'n de Peär, Mit samt dean'n Woag'n vöer de Döär Un foart ging't ümmer heaste nich?, Ut d'Stadt herut, entlang dean'n Weg. Un weil de Woag'n sou stuckeln dä, Was voan Vertell'n keeine Rä'. Erst dicht vöer 't Dörb ²) hel Wassermann Sien Peär in 't Loup'n etwas an. — Düss Gelegenheit namm Jochen woahr, He host't ²) un kratzt sick moal in 't Hoar, ¹) rieche es. ²) Dorf. ³) hustet. 30 Un sä mit ganz unschüllig Mien': „Is doch recht komisch mit sön'n Swien, Deatt kann doch de Trichin'n verdroag'n Un we, krieg'n we man 'n poar in'n Moag'n Denn sün' w' all hops.“ Un Wassermann Keek Jochen sou bedächtig an Un sä: „Nun, ich hoff sicherlich. Euer Schwein hat solche Biester nich.“ — „Doch!“ reep doa Jochen, „Joa, Herr, joa, Doarüm was ick joa eb'n doa! Se leet'n mi man deatt nich segg'n.“ — Au Jochen, au, segg, kannst Du spring'n? Denn verwärts, rasch, kiek nich lang'n, do t. Süss, süfs', bekümmt Di dütt nich got. — Un Jochen, sett't ouk öäwer 't Schütt, ²) Doch eein'n namm he voan d' Pietsch noch mit. Herr Wassermann, de öäwer jog Noa Hus, deatt man de Stoub so flog. Un Jochen stun un staunt un sach Un wußt nich recht, wo eam geschach Un sä toletzt: „Wer lett't sick 't dröäum'n, Trichin'n sünd groad sou slimm as Löeub'n; ²) Denn, wenn se deatt nich wirklich weern, Würd Wassermann woll langsoam föh'rn.“ — ¹) Wagenschutz. ²) Löwen. 31 Watt sön 'n Ssenboahner) all'ns wett'n schall. De Zug, de jeaggt sou rasch daohen Derch Wischen, Hei un t Feld, Un t schient, as woll he noch an 't En Gliets hüt voan d' ganze Welt Nu joa, he kann sick nich versüm'n, Süff derft he sick nich Snellzug schrieb'n. Un in dean'n Zug sien Klassen sitt'n, In d' erst un tweeit, am meist' in d' drütt'n, De Passeschier: Mann, Frau un Kind Un räk'n, wenn noa Hus se sünd. Kiekt doa de Deern, ²) deatt is woll 'n Brut, Denn se süht goar to glücklich ut; Ouk spitzt s de Lippen dann un wann, Se pröwt ³) woll, off s' noch küssen kann. Nu kiekt dean'n Jung'n, de heatt watt ler't, Man süh't eam an, un sicher kehrt He hüt noa t Ollernhus ⁴) torügg. Sien Mudder wett't am En noch nich. — Un sou künn'n we noch wierer lesen, Dunn fleitt de Zug. „Watt mag doa wesen: Un denn gaww deatt n düchtig'n Schupp Un ahl sprung'n s' voan eahr Plätzen upp, Un jerer steart't ⁵) an t Fenster ran Un keek dean'n Schaffner ängstlich an Un frog eam: „Is denn was passiert? Oder sind die Räder schlecht geschmiert? „Nein,“ sä de, „nein. Es hielt im Lauf Uns nur ein Frevler schändlich auf. ¹) Eisenbahner. ²) Mädchen. ³) prüft. ⁴) Elternhaus. ⁵) stürzt. 32 Un doamit bracht'n s' vöer d' Maschien in Mann Ouk an; De moakt nn groad keein Frevlermien. Wie heißen Sie?“ frog dean'n de Führer Voan'n Zug un keek eam höll'schen an. „O,“ sä de eanner, ick bin Snierer ¹) Ernst August Wilhelm Langermann. „Sie standen doch dort auf dem Strang: Un Langermann, de street nich lang. — „Un welches war der Grund? Geb'n Sie uns den mal kund!“ — „O,“ sä de motig Snierer Driest to dean'n Snellzugsführer, „Erstlich woll ick doamit bewiesen, Sön 'n Zug, un is he sülmst voan Isen, Ick kann eam doch noch bremsen; Un tweeit'ns müch 'ck in all'n Ehr'n Moal Eahr'n erfoahr'n Roatslag hör'n: Womit lett sick n Frau woll temsen? ²) Schoster Kranz. Noa d' Soltwe'sch ²) Mascht⁴) mütt Grout un Kleein: Kerls, Frau'n un Jung'n un Oll'n; Koart rut geseaggt: de ganz Gemeein; Doa lett sick keeiner hoal'n. Se mün'n. Ouk Schoster Kranz, De mußt, 't was Obserwanz. — ¹) Schneider. 2) bändigen. ³) Salzwedeler. ⁴) Markt. 33 Ut Obserwanz Reet Schoster Kranz Sick ouf dean'n Dag föer 't meist eein'n an. Dütt Joahr geschach't bi Koupmann Wan'. Un as he nu groad dun ¹) nog weer, Sett't Kröger Wan eam vöer de Döär. „Sett't?“ Nä, töft²) moal, he leaggt, Noch besser is woll, „smet“ ³) geseaggt. Un Schoster Kranz, de mußt Vöer d' Döär Nu ligg'n un wußt Nich, weck he weer. — Noa 'n Tiedlang tem'n tweei Männer ran, De keek'n sick dean'n Schoster an Un sä'n: „De bliwt hier ligg'n, Wenn we'n nich unnerbring'n. Un doamit stellt'n s' eam upp d' Föt Un froag'n Kranz'n, wo he heet Un ouk: Wohen un he? Doch düsser moakt blouß: „. . . h. h, h. Erst ganz toletzt kammt rut: „U, u. u, u, u, u, ut, Ut Obserwanz, Bi, i, i, in Schoster Kranz. „Ut Observanz?“, sä dunn de eein un keek dean'n eannern an. „Deatt lie't woll nich hier in uns' Lan. „Doch,“ sä de eanner, „watt ck di segg, Ett is woll zwoar 'n ganz Endchen weg, In d' Oldmark bäwer mütt noch ligg'n, Ick hört dean'n Noam'n all öfters segg'n.“ — Un doamit kreg'n s dean'n Kranz bi'n Kroag'n Un lä'n eam liewlang upp'n Woag'n, ¹) betrunken. ²) wartet. ³) warf. 34 De hört ut Grout Rappin 'n Buern, Karl Mallin. — Un Kranz, de wöhlt in t Strouh sick rin Un sleep denn bald ganz selig in. — Geg'n Oab'nd was nu de Mascht verbi, Drum ging'n, re'n, föhrt'n ahl de Lü Noa Hus. Out Karl Mallin Föhrt noa Rappin. De Knechts, de spannt'n d' Pär aff, Un watt upp 'n Woag'n lag, deatt gaww De Bur run un sä: „Schuwt gliet Doch moal dean'n Woag'n noch noa'n Diek, ¹) He is watt spack.²)“ Geseaggt, gedoan! Un d' Woag'n stun groad as 'n Koahn In 't Woater. Noa Mitternacht weckt unsen Schoster nu de Koater, He richt't sick upp, Besach de Supp Un sä: „Ick heww woll 'n ganz Deeil runner goat'n, Doch deatt ett souvöäl was, heww 'ck mi nich dröäum'n loat'n. Kremkau'n sien „Wackernoageln. Oll Buer Kremkau satt un satt Un keek groad nich entzückt: Eam ha sien Jung ut Westerstadt Moal wearrer 'n Rechnung schickt. ¹) Teich. ²) Die Räder drohen auseinander zu fallen. 35 Sien Soahn, de Franz, was Semmerist, Un um sien Inkünft to vermehr'n, Verfehl de Bengel upp 'n List — Doch hoalt, we woll'n dean'n Oll'n joa hör'n. „Sön'n Jung'n!“, schimpt he, „ick seggt di joa, He is nu bald veer Joahr doa, Un ahl Veateljoahr, potz dunn un Hoageln!, Köft he föer teiin Mark Ljackernoageln! Doa sloa doch glieks de Düwel rin! Ick pinn' un noagel doch ouk oft Un heww, sou lang ick Buer bin. Noch nich moal föer 'n Doaler koft.“ — „Joa,“ sä eahr Mudder, „Voarer loat, Du deast ¹) woll Unrecht an deatt Kind! Dien Noageln sünd ouk blouß voan Droaht, Wer wett, wout dean'n Jung'n sien sünd. Un denn kiek an, he heatt doch 'n Beet, Orr' wo was t, wo deatt Goarnland heet? Un doaföer soargt he ganz gewiß. Deatt d' Tun ²) drum rum de slechst nich is. „Deatt mag he ouk! Doch segg ick Di, Ick gew mi doamit nich tofre'n; ³) Nä, ick goah un erkundig mi Erst moal doanoa bi Koupmann Klähn. Un Kremkau geaht, un Kremkau kümmt, Un Kremkau loamenteert un schimpt: „Sühst woll, ouk Klähn behaupt't un bliwt — Doabi, deatt 't sön Oart Noageln goarnich giwt. Am besten is 't, wenn icks moal seh. Un doamit föhrt he stanterpeh ¹) ¹) tust. 2) Zaun. ³) zufrieden. ⁴) sofort. 36 Mit 'n nächsten Zug noa Westerstadt. Un weil eahr Franz groad Scholstun'n heatt, Geaht he allein in 'n Load'n rin — Ett was bi Isenkoupmann Sieg'n — Un frog denn doa, off he nich künn Föer 'n Gröschen Wackernoageln krieg'n. Un Isen⸗Sieg kratzt sick in 'n Boart Un nimmt de Lerrer ¹) he un stigt Un kickt un seaggt: „Nein, diese Art, Mein lieber Mann, die führ'n wir nicht.“ Un Kremkan steart't²) mit 'n heeit'n Kopp Glieks stracks noa 'n Semmenoar nu rupp; Mi oahnt deatt all, nu werd't woll hoageln „Wies' mi,“ seaggt he to Franz. „doch moal Dien Wacker⸗ noageln! Doch Franz verlor to sien'n Glück De Ruh nich ein'n Augenblick, He namm dean'n Slött'l²) un slot drapp Sien'n Voarer upp deatt Bökerschapp““ „Siehst Du,“ sä he, „im ersten Fach Das sind sie da, sieh selber nach.“ — Un Kremkau woard in düsse Stun'n Woll föer dreehunnert Doaler klöker. — „Ach sou,“ reep he, „nu heww ick 't fun'n, Dien Wackernoageln, deatt sünd Böker ¹) Leiter. 2 stürzt. ³) Schlüssel. ⁴) Bücherschrank. ⁵) Das Lese⸗ buch von Wackernagel wurde früher in den Seminaren gebraucht. 37 Nich jerer heatt dean 'n Sinn doaföer. De Rentier Hermann Schunk ut d' Stadt Ha früher upp n Lan'n 'n Buerhoff hatt, De was eam so recht innig lew. Doch weil sien Eh' oahn Erb'n blew, Ha he 'n, un deatt geschüht joa oft, Vöer drütthalf Joahr an Kreihn verkoft. — Un Schunt, de tog mit got'n Mot Noa d' Stadt un lä de Hän'n in 'n Schout. ¹) — Doch jea, bi dütt Geschäft kamm man Dean'n Buersmann d' Langwiel bald an. — Watt kann denn out sön 'n Stadt Grouts be'n?² Deatt bittchen, watt 't doa giwt to sehn, Is bald nist neeis. Un erst to hör'n? Nu, deatt is oft tum Husumkehr'n. Un watt au meist'n eein'n verdrütt? ³) Deatt keeiner sick „Gud'n Dag“ moal bütt. ⁴) — Doageg'n loaw ick deatt Land doch mi, Doa kenn'n un grüßen sick de Li Un sitt'n as in 'n Poaradies. Kum smelt't de Sneei, tum daut deatt Is, ³) Denn geaht deatt Blöeuhn ⁶) un Sing'n an, Un jerer find't Gefall'n doaran: Mann, Frau un Kind un Old un Jung. Un düsse Tied wählt denn ouk Schunk Un flücht't sick mit sien Frau ut d' Stadt, Hen, wo se ha n eahr'n Buerhoff hatt, ¹) Schoß. ²) bieten. ³) verdrißt. ⁴) wünscht. ⁵) Eis. ⁶) Blühen 38 Un goahn derch d' Feller, stieg'n upp d' Höeuh'n ¹) Un fin'n doa all'ns sou hübsch nn schöeun, Un kiek'n onk oft noa eahr'n Goar'n ²) „Watt sünd die Strük ³) blouß stattlich woar'n! „Watt!“ röppt doa Schunk, „hör, singt nich all, Doa in de Büsch 'n Nachtigall? Joa, richtig hoal! Wo wea'n doa Kreih'n Un ahl de Lü sick öäwer frei'n! Wenn eah man blouß de Katt nich nimmt! Ick will doch moal . . . Süh an, doa kümmt, Deatt paßt joa schöeun, Kreih antogoahn. Un Schunk giwt eam denn toverstoahn, Weck vernehm'n Gast eahr doa beehrt. — „Joa,“ sä oll Kreih, „ick hewwt all hört; Deatt olle Beest, ⁴) deatt loamenteert Un bla't ⁵) un wimmert d' ganze Nacht. Ick heww de Jung'ns all öfters seaggt, Se scholl 'n mit Eär noa eahr smiet'n.⁶) Un helpt deatt nich, mütt a noch deatt Buschwerk rute⸗ riet'n.“ „Und sie bewegt sich doch. Voan Hamburg bett noa Wien Was keeiner sou gelehrt As Fleischbeschauer Kiehn. He woard drum ouk föer ehrt. — As Snierer kunn he d' Mannslü tleein, In 'n Winter 't Fleesch voan d' Swien bekiek'n 1) Höhen. ²) Garten. ³) Sträucher. ⁴) Bestie. ⁵) weint. 6) warfen. 39. — Un Sönndags goar föer Hea't ¹) un Beein Ouk neb'nbi d' Vigelin ²) noch striek'n. Joa, he kunn vöäl un glöäuwt ouf vöäl. Doch eein's woll eam nich in 'n Sinn, Un deatt sä he oahn 'n grout Verhehl: Deatt sick de Eär dreih'n künn. — „Is goarnich möglich, Varrer ³) Fett, Reep he, „denk Di doch moal 'n Ei, Un upp dütt Ei nu doa, doa sett Moal 'n Minsch'n rupp un denn, denn dreih;⁴ Schast seh'n, wo de datt Fleg'n ³) kricht. Un nu segg' an, heast Du all floag'n? Ick sacht 't noch nich. Nä, nä, mi dücht, Du sitzt ganz fast bi uns in Hoag'n. ⁸) Doch, jea, de Insicht kümmt recht oft Ganz öäwer Nacht. So ging 't ouk Kiehn. Weil Buer Kamp' 'n Jung'n doft, ⁷) Streek⁸) he moal wearrer d' Vigelin. — Nu, doabi woard denn d' Boag'n teert Un ouk de Sait'n gründlich smeert. ⁹) — Geg'n Moarg'n hen Was de Döäub ¹⁰) to En. De Gäst, de süng'n Noa Hus un out d' Mus'kant'n ging'n. — Mücht wesen, deatt oll Kiehn Düss Nacht, Neb'n d' Vigelin Ha noch 'n besonder' Dracht.¹¹ Man sacht 't man an sien Poltern all. Un plötzlich kamm he goar to Fall, ¹) Herz. ²) Violine. ³) Gevatter. ¹) drehe. ⁵) Fliegen. ⁶) Dorf⸗ name. ⁷) taufen ließ. ⁸) strich. ³) Redeweisen für tüchtig trinken. io) Taufe. ¹1) Bürde 40 Un blew denn föer 'n ganz Tied lang ligg'n, Dacht noa un sunn. — Un as he wearr' upp d' Beein'n stun, Sä he to Fett'n: „Nu heww ick 't spöärt De Eär, de küselt¹) sick un föhrt Groad as sön Koarussell herum: Mi is de Kopp noch ganz voan dumm. Un ha 'ck nich sou in 't Gras rinbeatt'n, ²) Ha s' mi woll slankweg runnersmeatt'n!“³) — in sta'k Cometung.“ Oll Buer Peist, de ha in Werb'n en Unkel woahn'n, de leg in 't Sterb'n, Son schrew de Tante Peist 'n hüt. Nu liet zwoar Werb'n bannig ⁵) wiet; Moakt deatt de Erwschaft orrer d' Lew, Ganz koart geseaggt, Buer Peist'n drew Deatt dennoch hen. He künn am En Dean 'n Unkel doch noch lewig ⁶) sehn Un dütt un deatt mit eam bere'n. Doch, wo komm 'ck hen? to Fot? to Woag'n? Orrer wowiet mag de Zug woll föhrn? Deatt weer'n föer Peist'n sön'n Poar Froag'n, De erst noch to erledig'n weern. Voan sülmst kunn he s' nu zwoar nich löeus'n. He ging also to Kantor Böeus'n, ¹) dreht. ²) hinein gebissen. ³) hinunter geworfen. ⁴) Eine starke Zumutung. ⁵) sehr. 6) lebendig. 41 Un frog denn düssen um sien'n Roat; Un kiek, 't paßt schöenn, denn Böeus ha groad De Landkoart vöer un socht doa in. He föhrt nu Peist'n in sien'n Sinn Upp d' Isenboahn bett Silberhaus. „Da,“ sä he, „steig'n Sie schleunigst aus Und fahr'n dann mit der Kleinbahn weiter. „Watt?“, reep oll Peist, „mit d' Kleinboahn weiter? Nä, deatt möäg'n S woll Eahr Kinner lehr'n, Ick kann doch nich mit d' Kleinboahn föhr'n! He wett, worüm. In d' Oldmart giwt noch meanch Gemein, Wo sick de Lü eahrn Flasst) sülmst sei'n, Nä, sei'n nich blouß, se we'n²) un reb'n. Un sprei'n³) un heackeln, ⁴) spinn'n un web'n Eam ouk denn hinnerhä noch gliek. Un sou holt out oll Buer Striek. — Vöer 'n Doag'ner dree ⁵) ging Striek nu moal Ut Neeigier an sien Flass hendoal Un keef un traut sien Aug'n nich recht, Denn ut deatt Flass wuß watt in d' Höcht, Sou sperrig, groad as Erftenstrük. „Deatt is doch Sie', ⁶) de mütt doa gliet, Dacht Striek, „upp d' Stun'n noch utwe't wea'n. Watt schall deatt Kroam doa länger spea'n?“ — ¹) Flachs. ²) wieten oder jäten. ³) ausbreiten zum Trocknen⸗ ⁴) hecheln. ⁵) Vor drei Tagen. ⁶) Seide Flachsseide), ein schädliches Unkraut. 42 Un doamit ging he 't Stück entlang, Doa hackt sien Knecht Maxmiljan Blank. Un weil ut d' Fremd' düss wesen dä, Räd' Striek eam houchdütsch an un sä: „Max.“ sä he, „Max, lauf hin un zieh Doch aus das Flass mal gleich de Sie', Kannst sie aus Deinen auch foarts we'n. Doch sieh Dir vor un machs recht schön. Un Max, de leep un sprung un huppt In t Flass umher un ret ¹) un ruppt, Un ruppt un ret as d' Koh upp d' Wei, Un ha doabi 'n bannig Frei. — De Dag ging hen, de Moand, de schient Upp Maxen un sien Werk un grient. ²) — Nich ganz sou fründlich keek dewiel Buer Striek 'n Mudder. Se ha Jel, Deatt 't Stippsels ³) eahr verbrenn'n kunn, Weil 't lang'n nog all upp i Füer stunn. Un Max was ümmer noa 'n nich doa. — „Wo stickt he blouß? Seht doch moal noal, Schimpt se un as 't gewöhnlich kümmt, Woad ouk oll Striek doaderch verstimmt. Groad woll he rut ut d' Stub'ndöär, Dunn sprung Maxmiljan eam in d' Quer. „Bis jetzund hast Du dran gepflückt?“, Biert⁴) Striek nu upp un Max, de nickt.“ „Was? Ja?“ schricht Striek, „bis in der Nacht? Sag blouß, wo hast Du das gemacht! „Ick? Wie gemacht? Ick hab gepflückt“, Sä Max un stunn sou frouhbeglückt. ¹) riß. ²) lacht im Stillen. 3) Tunte, aus Fett und Mehl be⸗ reitet. ¹) fährt. 43 „Das glaub ich Dich, doch was denn, was? Rißst woll gar aus das ganze Flass „Nicht all'n,“ mött ¹) Max, „Ihr'n ließ ich stehn, Da sollt ich doch die Seide we'n. „Watt?,“ reep uns' Bu'r, „Minsch, un bi Di We'st Du deatt Flass un schounst de Sie? „Hm, jal“ lacht Max, „un zwar mit Fleiß, Denn, was die Minchen is bei Kreih's, Die meint 's mit mich schon lange gut Un falls sie mir mal nehmen tut, kricht sie aus dieser selben Seide Das Zeug zu ihrem Hochzeitskleide. — Doa, Varrer Riehn, Dien Kunst in Ehr'n. Buer Strouhbergs was de Wost watt knapp, Ouk 't Speck fehlt eah in 't Küchenschapp.² Un sick dean'n Liew mit Keeis³) to füll'n, Dä deatt Gesin' eah nich to Will'n. Drum moakt'n sick uns' Buerslü Vöer 'n Woch'ner veer fröeuh moarg'ns doabi Un slacht'n rasch 'n fettes Swien. — Un weil 't Gesetz was, kamm oll Kiehn Un ret ut 'n Schink'n, Rück'n, G'nick ⁴) Sick mit sien Metzer³) 'n düchtig Stück, Deatt brukt he to d' Trichinenschau, Un ha he 't nog brukt, bruk 't sien Frau. ¹) entgegnete. ²) Küchenschrank. ³) Käse. ⁴) Genick. ⁵) Messer. 44 — Zwoar meancher goar behaup't un sä, Deatt se 't all vöerhä broat'n dä. Nu, mag deatt wesen, as deatt woll. Deatt hütsch, ¹) wett ick, lä sick de Oll Erst richtig upp de lüttge Pann', Voan 't Mikroskop un keek 't sick an. Un während he doa lä un dreiht Un stellt un foarscht un socht un wei't, ² Fung'n Strouhbergs an, bi 't Swien to hack'n Un afftolesen, intopack'n. De Kleinmoagd löeust dean'n Speck voan d' Knoak'n, Mari, de mußt deatt Wostfleesch koak'n, Un Strouhbergs Voarer wegt deatt Mett, Un Strouhbergs Mudder satt bi 't Fett Un koakt doabi onk gliets de Supp, Un keeiner dacht mehr an oll Kiehn'n: Dunn flog mit 'n moal de Döär upp: „Ou, Lü, Ju Swien sitt vull Trichin'n! t wimmelt oard'ntlich voan de Hun'n! Acht Nester heww ick all in fun'n!“ — Un he, de 't sä, was ganz ut Oat'n, ³, Un se, de 't hört'n, tunn 't tum foat'n, Off 't Woahrheit orrer 'n Draum blouß was, Un ahltosamm'n weern s' liek'nblaß. — — Noa 'n ganz Tied erst ha'n s sick besunm'n Un eah Gedanken wearrer fun'n. „Watt!,“ reep oll Strouhberg, „Varrer Kiehn, Du meinst doch wohl nich goar uns' Swien „Keein eanner, Minsch,“ mött ⁴) de, „as dütt, Hier sühst Du 't joa ouk Swart upp Witt, Nimm doch dean'n Zettel hen un liß ⁵) . . . ¹) heutige. ²) wendete = suchte. ³) Atem. ⁴) entgegnete. 8) lies. 45 Doch watt sön'n richtig'n Buern is, Bi dean'n hölt swoar, eam to bekehr'n, Deatt kunn uns out oll Strouhberg lehr'n. He sä: „Joa, joa, 't stimmt, Varrer Kiehn, Ick seh 't all in, Du meinst uns Swien, Doch 't Seh'n is lewer mi as 't Lesen, Scholln 't würklich woll Trichin'n wesen? Wo is t, wenn Du mi orr' uns Fiek'n ¹) Ouk leetst moal derch Dien Brillglas kiek'n. Du wettst, veer Aug'n sehn mehr as tweei. Ett weer doch Schoa' hier um dütt Veih. „Näl,“ schreech doa Kiehn un loamenteert, „Nä, Strouhberg, deatt geaht geg'n Strieb'n,² Watt ick heww kum in 'n Joahr ler't, Wist Du in eein Minut begriep'n!“ — „Un doch müch 'ck gern,“ antwoart't de Buer, „Watt meinst denn, wenn Ba'bier Suhr...: „Watt, de? Sön'n Kerl!,“ biert ²) upp oll Kiehn, „De kann Di woll dean'n Boart besnie'n, Doch voan Trichin'n versteaht he nist! — „Sou! Nich! Na, wo weer 't denn, wenn List, De Köster orrer goar de Prester Sick moal bekeek'n düsse Bester?“ — Na, doamit woard de Pott⁴) erst vull Un uns' oll Kiehn garz wild un dull. „Joal“, sä he, „watt in 'n Minschen is, Wett de Oart woll, deatt is gewiß: Jedoch, de Kenntnis voan sön 'n Swien Mütt ick as Fachmann eah bestrie'n! Deatt hulp, Strouhberg was öäwertügt Un ahl sien Twiewel³) weer besiegt. — ¹) Vorname von seiner Frau. ²) gegen die Schnur. ³) fährt. ⁴) das Maß. ⁵) Zweifel. 46 Statt dütt Swien kamm 'n eanner ran. „Doch, watt fang' w' mit deatt erst man an? „O, deatt stät'n Je mit Hut un Knoak'n, Roat Kiehn, „in 'n Keattel ¹) rin un koak'n Ju deatt Schoh⸗ un Woag'nfett. Un sou geschach't. An virteiin Pött Füllt'n se woll voan de Söäg sick in. Un wo 'n Ka²) orrer 'n Woag'n stün, Streek Strouhberg eah doavoan an d' Ass. ³ Oft mehr woll, as goar nöeurig was. — Vöer 'n Doagner watt föhrt he nu moal Püt 'n Fürrer⁴) Koarn de Stroat hendoal; Dunn gaww deatt plötzlich 'n lut'n Krach, Un ahl deatt schöeune Koarn, deatt lagg Mit samt dean'n Woag'n an de Eär, Deatt was föerwoahr 'n grout Malör. Un as he noch sou keek un sunn, Watt woll de Ursach wesen kunn, Doa feel eam in deatt Woag'nfett, Watt he to Hus ha in sien Pött, Un voan de Pött kanm he upp 't Swien Un endlich ouk upp de Trichin'. „Ha,“ reep he un lacht mit't Gesicht, „De freet'n mi de Afs' tonicht! “t is doch man 'n Glück, s' sünd blouß in 'n Woag'n. Vöäl slimmer weer 't, wenn s' mi in 'n Moag'n Un Lung'n un Leber kroap'n weer'n. Drum Varrer Kiehn, Dien Kunst in Ehr'nt⸗ ¹) Kessel. ²) Karre. ³) Achse. ⁴) Fuder. 4 He will deatt schöeune Amt verloaf'n. „Nä, Varrersch, ¹) nä, kannst Du Di frei'nt, Sä Mudder Knoak'sch to Mudder Kreih'n, „Ju Jochen kamm doch rasch to watt. Ick sach eam gistern sou in d' Stadt, Groad as 'n Hearn, houchupp to Woag'n, Derch d' Stroat'n mit sien Postkutsch joag'n Du glöäuwst goarnich, wo eam deatt leet, Un wo he doa sou vöernehm seet. Un ahl de Deerns ²) keek'n nog eam ut: Na töf man, de heatt bald 'n Brut.“ „Joa, joa,“ sä Kreih'sch und süfzt doabi, „As Du, sou denk'n noch mehr Lü. Doch 't is nich luter Gold glieks immer, Ouk Bleck giwt deeilmoal 'n blank'n Schimmer. „Woll, Varrersch, woll, Du heast ganz recht, Doch, watt an Jochen sitt, is echt, Ganz echt un blank, groad as sien Hoar Un an de Föt deatt Stäwelpoar. „Ach, groad de Stäweln, Mudder Knoak'n, De sünd ett, de mi Soarg'n moak'n. Un weil Du joa verswieg'n bist, Will ck t Di vertell'n, wenn 't hör'n wist: He heatt nu doa deatt schöeune Brout, Wett nist voan Soarg'n un Angst un Nout, Acht't blouß upp 't Peard un Woag'n un Stroat'n, Un doch will he sien Amt verloat'n. Un denk Di moal, wo d' Grund inlie't? Weil sien blank Stäweln keeiner süht! ¹) Gevatterin. 2) Mädchen. 48 Jea, mit sön n Flint kunn he nich dräp'n.“) Buer Genz 'n Fritz sach upp eah'n Ploan Bi 't Schummerlicht 'n Reeihbock stoahn, Un weil de as 'n Schoap groad döäst Un goarnich öäugt, blouß immer äst, Dacht Fritz: „Müßt t doch moal Voarern segg'n, Am En künn he dean'n Bock erlegg'n. Un doamit ielt he lous un stun Bald vöer oll Genz'n mit de Kun'. Dean'n Oll'n woad, as 't de Jägers geaht, Ganz swiemlich voan de Kun' um 't Heat; He greep ut d' Eck sick deatt Gewehr Un steart't doamit ut d' Stub'ndöär Un leep as wild in 't Feld herin, Un Fritz, sien Jung, pust't achter'n. Noa 'n Tied, dean'n Oll'n mucht 't Heat woll sloan, Fung he watt langsoam an to goahn. Düss' Umstän'n woll de Jung verwen'n; He wiest eah Voarern noa sien Hän'n Und sä: „Wist Di nich öäwertüg'n.. . . ..: „Still!“ reep oll Genz. „kannst Du nich swieg'n! Du wettst, sön Reeih is licht to stör'n, Drum loat mi keein'n Lut wearr' hör'n! Un Fritz, de sweeg; He wußt, süss kreeg He deatt noch besser to verstoahn. — Un doamit kem'n s' denn an eah'n Ploan. ¹) treffen. 49 Un richtig hoal, de Bock, de döäst Noch immer as vöerhen un äst. — Nu weern s' eam got upp d' Schußwiet noah. Oll Genz tog langsoam . . . . Watt, kiek doa! Jea, mit sön n Flint kunn he nich dräp'n, He ha statt eah de Roa'hack ¹) gräp'n. He lid't²) am En ouk an de Ploag. ³) Upp 'n Lan'n giwt deatt to Sommertied Recht oft sön oll dumm Ploag, Doa fehlt de Minschen de App'tit, Se hebb'n t vöer 't Liew un Moag, ¹) Un wecken 't woll de Tied to lett, Leaggt sick am lewst'n bi in 't Bett. — Ouk Jochen Bußmann lagg nu all Slankweg in d' drütthalw Woch Un was sou kundermack⁵) un small Un hintt man eb'nhen noch, Un watt eam ouk eah Mudder bracht An Pulver, Theei und Pill'n, Se sacht bald in, mit eahrer Macht kunn se de Ploag nich still'n. — Drum schickt se denn eein's Doags noa d' Stadt Eah Willem 'n bi dean'n Dokter Blatt. 1) Hacke, zum Roden dienend. 2) leidet. ² Plage. Magen. ⁵) schwach. 50 De Doktor was out foarts paroat, Eah bitostohn mit Hülp un Doat. Doch, mucht deatt hüt watt länger dur'n, Orrer kunn de Kutscher nich recht lur'n, He tog mit 'n moal de Töägel ¹) an Un jog doahen mit deatt Gespann Un jog un jog watt hastenich Un keet blouß vern und teek nich trügg. Un hinner eam, doa sprung un leep Oll Dokter Blatt un winkt und reep. — „Wie ist denn das nur so passiert? Frog he toletzt ganz escheffiert, Ihn plagt doch sonst nicht gleich die Eil! Weißt Du 's vielleicht, Du Treibenkeil?, Un doamit greep he höllsch'n dull Sien'n Soahn, dean'n Franz'n, in de Wull. ²) „Ich wissen, was der Karl so flitzt!, Sä düss ganz ehrlich. Doch dunn blitzt Deatt plötzlich upp in sien'n Bräg'n: ³) „Sollt, — ja, — wär es vielleicht desweg'n? Ich hab nämlich aus Vorbedacht Die Tür am Wagen zugemacht.“ — „Und das so recht in Deiner Art? „Nein,“ sä de Jung', „ganz sacht und zart.“ Un Koarl, de jog. Deatt t man sou flog, Un t duert nich lang, dunn stun'n de Päer Mit d' Kutsch bi Bußmann'n vöer de Döär, Un stun'n un heel 'n ahl n got Minut, Un keeiner steeg ut 'n Woag'n rut; ¹) Zügel. 2) Wolle — Haare. ³, Gehirn. — 51 Nä, fast versloat'n blew de Slag. Ouk doa in t Hus woa'd keeiner wach. „Das kommt mich all'ns so span'sch vorl“. Brummt Koarl un kratzt sick achter 't Ohr. „Wie aus die Kutsch', so kriecht aus 's Haus Nich eine einz'ge Seele raus. De Doktor nimmt doch sonst das wahr. Is er woll. . ? Oder sollt er gar . Un doamit sprung voan 'n Bock he raff Un keek in d' Kutsch'. „Laust mich der Aff!, Reep he, „doa schlag doch einer hin! „Gu'nn Dag! Herr Dokter, goahn S man rin!, Nöeugt ¹) Bußmanns Mudder dunn voan d' Schün, „Uns' Voarer hoapt ²) all recht upp Ihn'.“ Joa, joa, he hoapt; sülinst as he hört, — Watt Koarl'n, dean'n Kutscher, was passeert, Weer eam de Hoffnung noch nich nomm'n. „De Dokter wea'd io woll noch komm'n. Denn watt schall hier de lerrig ³) Woag?, Sä he, „he lid't am En out an de Ploag! ¹) nötigte. 2) hofft. ³, leere. 52 n klein Mißverständnis. Tweei Perl'n nenn ick Ju, un de scholl'n Sick eig'ntlich ahl d' Gemeind'n woll holl'n: As d' erst föer d' Kinner 'n düchtig Schol, ¹) De Glot un 't Licht in d' Köpp ²) to schür'n, Un tweeit'ns 'n handlich'n Woaterpol, ³) Um 'n Brand⸗Unglück in t Dörb to stü'rn. — Ick kenn n Gemein, Klein⸗Drüseang', De heel sick düsse Perl'n all lang: Un hüt steaht deatt noch n jerer in, Deatt s' sick nich bi in 'n Licht'n stün. Besonners gult deatt voan de Schol, Doa lehrt seit lang'n oll Köster Mohl De Krabb'n⁴) in d' Sprüch', Biblisch Geschicht, Un Sing'n un Räk'n un Gedicht; Un ganz besonnern Fliet ⁵) un Müh Wend't he an bi d' Geographie, De was, as man deatt woll sou hört, Oll Köster Mohl'n sien Steckenpärd. Drum weer de Kinner ouk keein Land Un Beag ⁸) un Woater unbekannt, Nä, as in Dütschland bracht in d' Frem' Eah woll keein Minsch sou rasch in d' Klemm. — In Oasien, Amerika, Austroaljien un Oafrika Wußt'n se, off d' Lü⁷) in Hus orrer Hütt'n, Orrer goar as d' Oaps) in Böäum'n noch sitt'n, Off se mit d' Flint orrern Flitzboag'n scheet'n, Oaft ³) orrer blankweg Minschen frät'n. ¹) Schule. ²) Köpfen. ³) Teich. ⁴) Bezeichnung für Kinder. ⁵) Fleiß. 6) Berg. 3) Menschen. 8, Affe. 8) Obst. 53 Ouf Isenboahn un Woaterstroat'n Ha Köster Mohl eah ler'n loat'n. Un oftmoals jog he krüz un quer De Kinner upp eah hen und här. Deatt guww denn ümmer n lustig Foahrt, Wenn s' ouk man moakt woard uppde Koart. — Eusmoal jedoch reet Minchen Kreih Ganz Dütschland mit dean'n Stock entwei: ¹) Un weil de Schoa²) sick nich leet kleb'n, Un Mohl nich kunn oahn Dütschland leb'n, Load he sougliels noa n etlich Doag Dean'n Scholvorstand in, um de Froag Mit düssen sick to öäwerlegg'n: Wo d' Schoa woll weer ut d' Welt to breng'n. — Doch, jea, de Antwoart was nich licht: Nä 'n mancher moakt erst n grout Geschricht. — Erst ganz toletzt fun'n se sick willig, Deatt heet, wenn d' Koart got weer un billig. „Dann nähme ich,“ sä Mohl, „entweder Von Gäbler die oder sonst von Leeder, Sie sind im Preis und Wert sich gleich. „Wenn s deatt sünd,“ reep dunn Möller Reich. „Seech ck gern, doamit s nich foartsen ³) wearrer Entwei ritt, Se nehm'n de ut Learrer! 1) entzwei. ²) Schade. ³) sogleich. ⁴) Leder, 54 n Landdagswoahl voan näg'nunvirtig.) 't was näg'nunvirtig, un tum erst'nmoal Fun hüt in Peckdörb statt de Landdagswoahl; Doato was d' ganz Gemein' to Stä; Denn, weil voan Land un Wähl'n weer Rä, ²) Meint jerer, an eam scholl 't nich ligg'n, Wenn he 't künn nich tum Gotsherrn breng'n. — Doch, wenn deatt ouk woll'n jerer dacht, Toerst, wett ick, ha t keeiner seaggt, Wenn 't nich oll Schoster Krischoan Knust Dean'n Schult'n in 't Gesicht ha prust. ³) „Weil uns,“ sä he, „deatt Recht is woar'n, To wähl'n hüt Acker, Wisch un Goar'n, Sou mein ick, mütt uns doch vöer all'n De Grund un Bodd'n ouk recht gefall'n; Un deatt deat⁴) he, wenn in sien Eär Watt wässt föer Käeuh un Schoap un Päer Un doarüm mücht ick segg'n, we wähl'n Uns dean'n Baron sien Vorwerk Fähl'n: Doa fin'n we Acker, Wisch un Wei Un rieklich nog ont Holt un Hei. Noch schöenner weer zwoar Vorwerk Licht, Doch deatt liet uns to dull ut d' Nicht. 1) 1849. ² Rede. ²) gesagt. ⁴ tut. ³) Ist zu weit entfernt. 55 Reein Fachmann. De Dokter Wehr ha sick n Jagd Upp d' Witt'ndamm'sch Feldma'k pacht, Un was eam moal doanoa to Mot, Denn föhrt he hen un leep un schot t Revier watt aff, un watt he fun, Deatt dreep he, wenn he 't dräp'n kunn. — Ouk gistern sett't he wearrer doa n angeschoat'n Hoasen noa; Dunn stürt eam groad in d' Moit¹) oll Kreih, De dreew mit sien bei'n Köeuh noa d' Wei. „Kam Ihn'n nicht,“ frog dean'n Dokter Wehr, „Soeb'n ein Hase in die Quer „Joa,“ sä oll Kreih', „eb'n, düfs' Minut, He leep ganz slank sien'n Weg groadut. „Ob er voll Schweiß, sah'n Sie woll nicht? „Vull Sweeit,“ sunn Kreih, „nä! Doch, mi dücht, Wenn he sick nich mehr Tied bald nimmt, Kann t wesen, deatt he noch to kümmt. ¹) kam ihm entgegen.

Download XML • Download text