Text view

Plattdeutsche Gedichte. Zweites Bändchen

AuthorJohann Wilhelm Jakob Bornemann
Date1816
Domainpoetry
PublisherGeorg Decker
Publication placeBerlin

Javascript seems to be turned off, or there was a communication error. Turn on Javascript for more display options.

Was es giebt. Ma, in dien Book, wat brengst du denn Vor Trödel an? - mit Gunst Gestrenger Herr! voal frogt sick hen, Bescheid seng'n, dåt is Kunst. En Book dåt will gelesen sin, Denn gift et sülwsten Red: Biet driest in Plum un Appel rin So schmeckst du suur un sot. Sön Book håt immer glieken Schmack, Dät rückt un röhrt sick nich. Bie Minschen is't en ännrer Schnack De sind veraͤnderlich. Hundsvötter werden gnog gesehn Un wer nich suͤht, is blind, De flinker as de Wäderhöähn Sick schwenken noah den Wind. A 2 Französch to de französsche Tiet, To aller Schann bereit: Nu wádder broawe důtsche Lůd, In Tucht un Ehrboarkeit. Wo Bonepart as Heiland stund, To holl'n en Thron=Gericht: En trüer Knecht word woll upzund Geschuppt von sönnen Wicht. Ganz ånnern Schlag håt miene Schrift, Se hölt an ollen Sinn; Un wat moal drin is, steit und blift, Vör alle Tiet ok drin. Klein Bitchen minschlich ist dåt Book Woll frielich ok; i nu, Doch eenzig mån de Titel Spook, Moakt månchmoal x vor u. Drüm stödt die nich an Oåberschrift, Liß frisch wat drunner kummt: Woll Mäncher poltert, brummt un kift, Is druͤm doch goot gestimmt. 3 Un Mancher schnitt en Schoapsgesicht, Un håͤt den Schalck im Sack: Un Mäncher sprikt von Ehr un Pflicht, Is doch en Schubbejack. Un mußt ick mit Gewalt am Enn, Up Oart wie Machtgeboth, Bescheid seng'n: Fründ! so höre denn, De Antwoort kort un goot. Ick röhr den Spoaß mit Arenst in, Wat in den Kroam so paßt, Eenfältge Red mit Sprichwoorts=Sinn: Dåt is de ganze Brast. A 2 4 Der neue Pfeifenkopf. Will mien Oabend=Piepken schmöken, Moal den nieen Kopp versoken, Is von de Purtzlän=Fabrik, Kost't veer Gröschen män dät Stück. Mutter! schau moal an bie Lichte, Up den Kopp dät Kriegsgesichte! Voader Blüchern lett et so Ann're mein'n: den Gneisenow. Redet mån: denn vör veer Gröschen Is nich voål von't Brett to löschen: Mag drúm sin, so oder so: Dröschten Beid' keen doowet Stroh. Moalt den ollen Fritz mit Farben Läberfleck un Pockennarben: Ewig werd he fest un ploan, König aller Herzen stoahn. 5 Drüm mien Köppken sall mie gnögen, Mdägen se dät Bild beschwögen, Of et mehr in Schwart un Roth, Blüchert, oder Gneisenowt. Hey! wat rookt de Kopp gemöthlich, Dörch dät Mundstück orndlich sötlich, Legt de Damp sick up de Tung, Un dorchkrimmelt Herz un Lung. Seht moal! wat de Schmook sick ringelt, Um den Kopp in Kränze kringelt: Dåt geschicht to Ehren so Blüchern un den Gneisenow. Wenn de Noabers uns besöken Sölln se ut dåt Köppken schmöken Priesen will'n wie denn doato Blüchern un den Gneisenow. Lett moal ener von de Helden Sick in unse Doͤrp vermelden: Stell ick breet mie vor de Ddär Un schmök åm mien Köppken vdär. A 3 6 Spinner =Lied. Woar enmoal 'ne schmukke Maid, Michel håt um år gefreit. Was en Bursch wie Melk un Bloot, Siene Bruut so herzlich goot; Doch de schmukke böse Maid, Håͤt den Bruͤtgam nich gefreit. Schnur „schnurre, schnurr! Schnurr, mien Raͤdken, schnurr! Un de glatte lose Maid¬ Gung moal in de gröne Haid: Kümmt de blanke Jäger her Flunkert güldne Berg' år vdår, Schwöårt år Leew un ewge Trü': Arme Maid bewoahre die! Schnurre rc. 7 Dåt klung vor de Maid so söt, Afgewenn't word år Gemdth. Michel sach sien Ungluͤck in, Tog den Groam sick hart to Sinn, Is in alle Welt gegoahn: Böse Maid wat häst du doahn! Schnurre rc. To den Jäger gung de Maid, Was ’ne groote Herrlichkeit! Doch mån unner Gliek un Gliek, Kann bestoahn dåt Himmelriek. Word keen Hochtiet, keene Tru- Arme Maid wat hast du nu! Schnurre rc. Un de Jäger bös' gesinnt, Dreef dåt Mäken un år Kind Ut sien Huus bie harter Nacht, Woar im ganzen Dorp veracht, Um år Glück un Heil bethört, Håt en grämlich Leben föhrt. Schnurre rc. A 4 8 Schmukke Måkens um un an, Nehm't en warnig Viespoll dran: Untrü stroaft sick dåberall, Hochmoth kummt un brengt to Fall. Weer so glücklich west de Maid, Hedde se den Michel freit. Schnurre, schnurre, schnurr Schnurr, mien Raͤdken, schnurr. 9 Märten Saufsack. De Märten is mien Noabersmann, En lust'ger Keerdel um un an, Sön oller dütscher Ehrenschlag, Un doͤrstig immer Nacht un Dag. En Toll er Twölf, mag he woll sin, In sienen Ranzen geit wat rin, Sön Leggel Brännwien is åm Spöäl, Suͤnst is in aͤm keen Falsch, keen Hehl. Twee Påre hem an åm alleen Schons nüchtern vulle Last to tehn: Doch, itt nu drinkt he sick recht an, So mütt he noch dåt dridde spann'. Un mag ok Maͤrten ut un in Beschwuddert oder nuͤchtern sin: De Armoth finn't oahn Unnerloat, Doch bie aͤm Toflucht, Huͤlp und Roath. A 5 10 Nu, Märten hät keen Kind keen Hind, Denn siene Fru brengt immer Wind; Is riek doabie, drüm kann he schon Vdr arme Luͤd' wat recht is dohn. So hölt denn Alles, Jung und Olt, Den gooden Märten leewf un hold, Män unse Paster ganz alleen Is am von letzt her nich recht gron. Doaran ist Märtens Huuskrütz schuld: Dät is en Wief Gott geb Gedult! Wer dorch de Tru mit sonne Rang Werd lebenslang tosamm gehang'. Dät Wief is klipper klapper drog, De linke Schuller, bitchen schreeg, De Ogen, mit voßroden Rand, De Hoare, luͤchten as en Brand. Ok kenen Dag fritt se sick satt, Hat immer to krakehlen wat; En Armer krigt in Hungersnoth Von år ok nich moal schimmlich Brodt. 11 Verklatscht de Lüd, hångt wo se kann In't ganze Dorp Schandlappen an: Keen Minsch, keen Höbft*), is ar to Dank, Se socht man stäͤndig Zank un Stank. Doch mit Fru Pastern heidildey, Doa is't een Kooken un een Brey: Se drögt är Dörp=Stipstörkens to / Doa moakt sick denn de Fründschaft so. So kam se lezt ok bie år an Und hühlte: - Nå! mit mienen Mann Holl ick dåt kenen Dag mehr ut, Noch huͤt loop ick to'm Huse rut. Besoapen is he Dag un Nacht De Worthschaft werd to Grunn gebracht, Wenn ick't nich noch tosammen heel, So weer nich mehr en Bessenstehl. ) Hööft: Haupt: bezeichnet im Plattdeutschen ein Stück Vieh; vorzüglich wird es vom Rindvieh gebraucht. 12 He spannt den Woagen gistern sich, To Foot goahn kann de Suuput nich Lett drup en Leggel Brannwien leng'n, Dåt woll he unse Meyers breng'n. Wat deit mien Keerdel? he nich fuul, He krigt dåt Leggel vor dåt Muul, Kluckt unner Weges wat he kann, Un brengt daͤt Leggel låͤddig an. Upt Feld bie unse Meyers steit To'm Unglück Michel Winkelscheit Un pinselt, dåt vom Hoagelschlag Sien Koar'n in Grund un Bodden lag. Mien Mann bedudelt twalgt herbie: Sprikt: Winkelscheit! wat grâmst du die? Dät in dien Feld de Hoagel schlog? Mien Feld, håt vör uns Beid' genog. De Regenstrom, de Hoagelschlott, Dåt alles kümmt vom leewen Gott. Dien Akkerfeld, word hart verheert, Mien Feld, dicht an, bleef unversehrt. 13 Nu röpt he Knecht un Moagd herbie Un segt: hier schenk ick frank und frie An Winkelscheit mien halbet Feld, Wat hier mit Roggen is bestellt. Hüt Morgen, bie de Fröhstücks=Kost Krieg ick to hör'n de Hiobs=Post. De Suupsack lag noch in dät Nest, Doa bin ick däbern her gewest. Du Fuselhingst! bist du gescheut! Dät halbe Feld an Winkelscheit Wist du verschludern? Ogenblick Rut ut de Posen! Galgenstrick! Treck die den Kittel däbern Wanst Un loop to'm Schulten wat du kannst, Sprick: dät Geschenk künn nich bestoahn, Weer in Besoapenheit gedoahn. He sä: Herzmutter, du häst Recht, Denn gistern heb ich scharp gezecht: Doch, wat ick heb beschmökt gedvahn, Sall nüchsern erst, recht fest bestoahn. 14 Wie lieden drüm vorwoahr nich Noth! De Mann håt Kinner, un keen Brodt. Un doamit haͤst du nu Bescheid Un haͤt sick as en Narr gefreut. Fru Pastern! legg se sick doch drin, Dät moal är Mann den Heidensinn Am schärpt um den verfloochten Soff, Sünst werd vergörgelt Huus un Hof. De Prestersch kreeg gliek hinnerher Sick ären Eheherren voär, Un håt den Märten run schaͤndeert, As weer he Rad un Galgen werth. De Paster leet den Maͤrten koam Un håͤt en Korams nu genoah'm: „Hört Märten, spräkt moal trülichlich, „Sind jie zund nüchtern oder nich?" Herr Paster! hum, so oder so Ick weet doch wat ick spräk un doh: Drum segg he unbekummert an Womit ick am huͤt deenen kann. 15 „Ick heb an ju goar keen Begehr: „Hört Märten! folgt mie: suupt nich mehr! „Up Dohn un Loaten geewt de Hand „Mie jizt as ehrlich Unnerpand. Dåt Suupen? t'is beschloaten schon: Ick kann et loaten, kann’t ok dohn Sprack Märten, und gaf gliek de Hand Am drup as ehrlich Unnerpand. De Paster reep de Noabers rin, De mußten doabie Tügen sin, As se hernoah to Huse gung'n, Doa hem de Noabers angefung'n: Ey Märten! du håst Unrecht doahn Die up den Handschlag to verstoahn. Du kaunst jo doch dien Woort nich holl'n, Drüm håtst du nischt verspråken soll’n. Gevadderslüd! wat denken jie? Ick holl mien Woort dåt blift doabie. Ick kann et dohn - ick kann't ok loat'n Jie mutten maͤn den Sinn recht foat'n. 16 Ick kann et dohn: - merkt hier den Schlich: Dät Geld fehlt mie to'm Drinken nich. Ick kannt ok loaten: Platz genog Hät hier in'n Buuk de halbe Kroog. Die Kartoffeln. Kartüffeln sind de beste Kost! Dät weer de härtste Hiobspost Wenn moal Kartuffeln nich geröden, Dåt ganze Land keem denn in Nöden! Kartuͤffeln treck ick allen voår: - Wenn mån doabie keen Hoaken weer! Bie arme Lüd, von fröh bet spåd Is von Kartuͤffeln måͤn de Red; Un wer den Buͤdel so kann rieten En schwedschen Håͤring totobieten, De kummt sick as en König voär: Wenn mån doabie keen Hoakan weer! Kar- 17 Kartüffeln in de Dägelpann, Gendglich Speck un Bollen dran, Nu losgebroaden dåt se raspern, Mit brunen Rand sick däberknaspern Sön Håppken, ey! dåt schmeckt noah mehr: Wenn mån doabie keen Hoaken weer! Kartüffel=Supp, mit Zellerie; Kartüffel=Moos, un Broatworst bie; Kartüffeln, to den fetten Karpen; Doa mütt dåt Muulwerk mån so schnarpen! Bie Hochtiet kummt so wat woll vdår: Wenn mån doabie keen Hoaken weer! Keen Schwien, keen Oß, werd dick un fett, Wenn nich de Buur Kartüffeln hätt. Brodt, Puder, Stärke, Mehl un Zukker, Sülwst Brännwien vor den armen Schlukker, Brengt alles de Kartüffel voär: Wenn mån doabie keen Hoaken weer! Erringt en Volk ok Sieg up Sieg Doch immer garstig is de Krieg! B 18 Sön Schlachtheld sprikt: - „Wat Magezine?¬ „Kartüffeln sind de Krieges=Schüne!" So geit in Umsehn Unfreed an: Dåt is de schlimme Hoaken dran! Mein Wunsch. Wer kann mie, wat ick wünsch erfüll'n? Wer legt de Hand woll dran? Wer håt doato den Sinn, den Will'n? Den träd ick biddend an. Klein is mien Wunsch, un doch so groot, So schweerlich to erring': Un doch sök ick nich Oäberfloot, Nich Rang, nich Ehrending'. Mien Wunsch is: up de Middelstroat (Dåt will ick trülich seng'n,) Nich allto hoch, nich allto quoat, Dat Leben hentobreng'n. 19 Wo Arbeit, still in hillger Pflicht, Dat daͤglich Brodt mie gift: Wat Noth is, ok to'm Unnerricht Noch vor de Kinner blift. Vor harter Minschen argen Sinn Bewoahrt up mienen Gang: Wer lett dåt groote Glück mie sinn'? - Ick bröcht åm ewgen Dank! B 2 20 Der Stein aus dem Monde. En Kasus ist mie lezt passeert, Den holl ick woll Vertellenswerth, Moal wådder sach ick dütlich in: Ut all to kloog werd ddämlich sin. Wie rükken schmusternd uns 2 Mütz, Dohn breet up unsen Grips un Witz, Wenn wie so lesen, wenn wie hör'n, Wat unsø Oll’n verquaß noch weer’n. Dåt se rümgrübelten blind in: Wat woll en rechter Krist mücht sin? Un bruukten mån den Spruch to nenn': Den Bohm sast du an Frucht erkenn'. Wat schwög' ick lang von olle Tiet! Wer um sick hort un um sick süht, Begript von sülwst, noch is dät Ding Nich aͤnners um en Päperling. 21 Wie kieken hoch, dörchwöhl'n den Grund Un vor de Nåse ligt de Hund. Dåt werd sick tügen kloar un hell, Wenn ick den Kasus nu vertell. Ick treckte von dåt Plögen rin As schon de Står'n am Himmel stünn': Doa flog den wat an dät Hdär'n, Mien dåh ossig sick verfär'n Ick denk: wer Düwel schmitt denn doa? Seh kenen Minschen wiet noch noah Ick grabbel rüm doa ligt en Steen Den wist du moal to Huus' besehn. De Steen was all en hübscher Kluut. Sach glinsterig, schwart bröcklich ut. Potz Velten! feel so gliek mie in: Dåt mag woll goar en Moandsteen sin! B 3 Verfähren: etwas gefährlich halten und bezeichnet im Plattdeutschen das hochdeutsche: erschrekken. 22 Et was nu justement de Tiet Wo vöåle hochstudeerte Lüd, Biem Eddelmann den Grips sick mät'n, Vor allen dåber duchtig fråt'n. Allbott den Achten im August, (T'is midden in de Hundsdoag just) Stell'n se tosamm sick richtig in, Dåt se den Witten=Steen ersinn'. Mänchmoal list Ener ok wat vdär; De Annern, sitten denn druͤm her, Bedächtig stütten se dåt Kinn, Hohgappen, nikken, schloapen in. De Eene socht de Stären sick Am hogen Himmel Stück vor Stück: Den Quark hier unnen, kennt he knapp, Hölt schwarte Seep - vör Kinnerpapp. De Anner huckt bie Fü'r un Flamm, Schmoolt Tüg von änner, Tüg tosamm: Doch word en Hecht=Oog lezt den Keerl Moal anschmårt vor’n unriepe Peerl. 23 De Dritte råkt mit a plus b De Flokken ut fällt grooter Schnee. Man een Exempel werd åm schwoar: Wat he verdeent un brukt in't Joahr. En Veerter sprikt von Oadam an De Sproaken all dåt is en Mann! Dütsch kümmt nich däber siene Tung, Dåt sprikt jo jeder Stroaten=Jung. Von sonnen hochstudeerten Stamm Koam'n se bie Dutzenden tosamm, Un zanken sick um Kaisers Boart So recht up Kettelflikker Oart. Ick nam den Steen un wees' en vöär: Wie Wülwe feel'n se dröåber her. Ick mußt vertell'n woll fäftigmoal: Wie? wo? wenn? wat? de Steen kam doal. T'is hitzig nu drup los gegoahn, Se leeten At'n un Drinken stoahn. En jeder kroamte sien Latin, Woll kloger as de Annern sin. B4 24 Ick heb den Upstand goot benuzt, Månch Glas von hinnen utgepuzt: Se merkten däber bald den Paß Un heel'n de Hand nu up dåt Glas. As jeder denn mit Kopp un Stütz Har von sick geben sienen Witz, Bin ick denn ok mit mienen Kroam Eenfältiglich to Marcht gekoam. Ick sprack: Jie hem geschwögt genoog Herr Lehmker un Herr Fiddel=Jooch, Herr Mathes -- Herr Casper Dtohm: Dårf ick to Woort zund ok moal koam? Der gemeine Mann faßt Worte und Benennun¬ gen aus fremden Sprachen, nur nach dem Ohr= klang auf, und sucht nun deutsche Formen solchen Worten anzupassen, wobey nicht selten, wahr= scheinlich mehr zufällig als absichtlich, Witzspiele sich zeigen. So verdeutscht er sich aus castrum doloris, einen Casper Lorenz: aus Backalau¬ reus, einen Bakkelars rc. In ähnlicher Art hat sich hier ganz treuherzig unser Bauersmann, aus Chemiker, einen Lehmker: aus Philolog, einen Fiddel=Jochen: aus Magister Matheseos, einen Mathees Oß: aus Astronom, einen Casper Drohm, gebildet. 25 Socht Mäncher sienen Esel up Un satt mit beide Kuͤlen drup. En Buur is keen studeerter Mann, Kikt alles män mit Eenfalt an. Doch erst bidd ick mie ut vor all'n, Nich blaffig mie in't Woort to fall'n: To schimpen nich, as jie gedoah'n, Un Düwels Lache uptoschloan. Wenn jeder fründlich, schlicht un recht Besunnen siene Meinung segt, Nich obsternoat steit up den Kopp, Krigt bald 'ne Sach den rechten Propp. Ick weet, jie råken hochgeschickt: (De Mathees Oß, håt fründlich nickt.) Seht Appel in den Moand am Bohm: (Iizt schmusterte de Casper Drohm.) Doch wat im Weeg ju huͤpig steit, Is just de Hochgelahrsoamkeit: Doa werd, wat måͤnchmoal schon gescheh'n, De Wald vor Böhme nich geseh'n. B 5 26 „De Steen weer ut den Moand gekoam?" Den Keerdel mucht ick kenn' mit Noam, Dem sonne Forsch in Knoaken sitt, Dåt he vdål Dusend Mielen schmitt! Wenn't Volk im Moand so schmieten künn Topp! jede Wedde schloag ick in! Se kluͤterten nich mienen Oß, Up jue Kribbelköpp gůng’t los. „De Steen brännt sülwst sick in de Luft: „Dåt Tüg doato schwemmt as en Duft „In Wulken rüm, denn kummt de Flamm, „Un schmöblt den Grußt to'm Steentosam. Anhdren lett sick dåt ganz schön: So just werd Lehm, to'm Muersteen: Un ganz natuͤrlich guͤng et to, Regeerte sick de Pracher so. Hier weer mån erst moal to probeer'n, Of Steengrußt sick so sien lett röhr'n, To stiegen, so wie Woaterduft, Hoch dåbern Wulken in de Luft. 27 T'is alles nischt! - Vör olle Tiet, (Wie schlichtverståndge Lüd noch hüt) Hem se von Ståren=Schnuppen sproak'n, Doa lett sick woll en Versch drut moak'n. Wat boaben steit, an't Himmelszelt, As Lichter, is't uns hengestellt; Will'n jie't nich globen? schloagt mån drup Cappittel 1, Book Moses up. En Docht mutt sin in Lamp un Licht: Wenn nu de Docht en Oåsel krigt, So werd he puzt, dåt is de Schnupp Nu sind wie up de Flausen drup. Sön Stären=Licht, von Waß un Talg, Is g'wiß en unflåtsch grotet Balg, Un dikker woll as ganz Berlin, Wåt mütt dåt nich vdr'n Oåsel sin! Oäsel ist nicht übergegangen ins Hochdeutsche; es wird damit die Lichtschnuppe in dem Zustande bezeichnet, wo in der Lichtslamme schon ein glim¬ mender Schnuppenwulst sich gebildet hat, der das Leuchten stört. 28 Bie Stroaten-Lampen, is et mit Dät Putzen nich so Bruuk un Sitt. Brånn oder nich dät gell't gliek vöäl: So spoaren se dåt düre Oåhl. Am Himmel daͤber, un mit Recht, Puzt immer ruͤm de Lampen=Knecht. Werd nu gepuzt, de Flamm gepurrt, So glitscht woll moal son Oäsel furt. Son Däsel gldäst denn noch en Enn, Im Runnerfall'n verlöscht he denn, Wie jeder dåt bie Oabendtiet An alle Ståren=Schnuppen süht. Dät is denn doch woll wißlich woahr, Sön Oäsel bruukt vbäl Hunnert Joahr, Ehr he to uns herunner strikt (De Mathees - håt wådder nickt.) Glöäst, von glbåsen, hat eine Mittelbedeu¬ tung zwischen glühen und glimmen. 29 Verwittern un verfulen mütt, Wat nich versteenert, mit de Tiet; Dät is bie Holt un Knoaken so: (Doa nickt de Lehmker fründlich to.) Kann nu im langen Runnerfall'n Sön Oåsel sick in Steen verball'n, So lang't he endlich bie uns an, As Steen un fåll't denn wo he kann. Drüm sind de Stärenschnuppen=Steen So schmuddlich bröcklich antosehn, Un fallen män so seltenlich, Denn jede Schnupp versteenert nich. Rift ener an den Steen wat hart So moakt he sick de Fingern schwart: Dät kann ok goar nich ånners sin, Lichtschnuppers jucksen ut un in. Handgrieplich heb ick, wie mie duͤcht, De Sach gestellt in't rechte Licht: Wer richtig mit Fief Sinne süht, Tritt ok gewiß up miene Siet. 30 Ick schweeg nu still. De Herren stunn' Wie Botter an de warme Sunn. Denn sprack von Hinn', son dröger Specht: „De Buur up siene Oart håt Recht. Die Insel Helena. „Korsika: dät is 'ne Insel: „Helena: is ok 'ne Insel. „Insel Anfang, Insel Enn:" Recht schon! wenn se’n festholl'n könn'. „Krazt he af: wo will he blieben? „Müßt sick boddenlos rüm drieben. Allet Ding håt siene Tiet, Morgen is et nich wie hüt. „Is vörwoahr zund im Bekehren, „Lett Französch de Mäkens lehren. Will en Voß belistigen, Moakt he lust'ge Männerken. 31 „Håͤt nu sulwst sick upgegeben, „Drüm beschrift he jizt sien Leben. Oft schon word en Testement Umgestott vor’t seelge End. „Will vom Ruder nischt mehr hören, „Deit nu schon den Ploogstert föhren.“ I, de Ploogstert is åm doch Sönne Oart von Ruder noch. „All sien Anhang is verrunnen, „Siene Hüüpters sind verschwunnen. Witttert Froaß von wiet un noah Sind gliek Uhl un Roaben doa. „Woll bekannt sind siene Thoaten, „Jede Döår finn’t he verschloaten." Wenn de Wulf to'm Schoapstall will, Unnerscharrt he sick den Süll. „Hört dåt Meer mån um sick brummen, „Is von Wachtschiff rund ümschwummen. Hurrah! dorch de Wulken suust Up den Mantel Dokter Fuust. 32 Drüm loat ick dåt Ding woll blieben, Wie von Elba hier to schrieben Unnerdeß ick bin doabie, Geit he, wie von doa, heidi! Mit dem Allen will ick seggen: Keener sall sick schloapen legen Denn so lang he gapsen kann Spinnt un sinnt he Unheil an. 33 Der Schneider als Scharfrichter. Will moal von en Schnieder=G'sellen En gefährlich Stüͤck vertellen: Schnieders könn' keen Bloot nich sehn? Köppe leng'n se vor de Been. De Gesell dacht: - Noadel, Scheere, Dät gift alles keene Ehre, Scharprichter: dåt is en Mann, De Respekt sick moaken kann. Schlog den Kopp nu måͤn so runner Alle Schnieders krieschten: - Wunner! De Erschloan was sach so goar Ok mit to - t'is wißlich woahr. De Geselle was en Keerdel Draller as en Plummoos=Queerdel, Un Scharprichters Dochterkind, Was in aͤm vernarrt ganz blind. 34 Richter=Scharp woll to dåt Brüden Ehr sien Joawoort nich beschieden, Erst soll de Geselle goahn Un en Hals herunner schloan. Freedlich kam en Mann getoagen, Sachen dåͤber Land to droagen, Kümmt en Stroatenröber an, Oäberfällt den armen Mann. Schlog åm grimmig vor den Schnörgel, Schneet åm dorch de ganze Görgel; „Du sast mie woll doot hier sin!" Nam dåt Geld un leep Busch in. Un dåt Wörgen håt en Möller, Angesehn von sienen Söller: Spannte Päer un Woagen an, Bracht to Stadt den doodgen Mann. Un de Mann erhoalt sick wådder; Kennt den Röber; schrewf en nådder; Word in Ketten bald gelegt: Was den Röber goar nich recht. 35 Doch de Dokters sehr geschikket Hem se gluͤcklich utgeflikket Hals un Bråͤm den armen Mann, Dåt he wådder leben kann. Un dåt Urtel word gesproaken Oäbern Kopp de Staff am broaken: Denn de Röber mußt gestoahn, Dät sien Will was doottoschloan. Wat håt nu Scharprichters Mäken Den Gesell'n de Bakken sträken, Dåt he jo mit enen Schlump Såͤbelte den Kopp vom Rump. Schnieders mit un oahne Höcker Kroopen rut ut åre Löcker, Flizten noah den Richtplatz hen, Woaren knapp to bändigen. Un de Mann, de dootgeschloagen - Jizt geflickt an Kopp un Kroagen, Was ganz lustig ok doabie - Vör son Glück bedank ick mie. C 2 36 Was gewaltiglich Getöbe! Un de Kopp flog as ’ne Röbe: Un de Schnieders hem juchheit! Un dät Bruutpoar håt sick freit. Brautlehren der Jungfer Zehnmalklug. Jedet Ding hät sienen Pfiff, Un bie allen is en Kniff: So werd sung'n: tom Kookenbakken Sind von Nöden fieflei Sakken: Zukker, Botter, Eyer, Mehl, Safroan moakt den Kooken gål. Ok to'm drallen Ehestand Sind de Kniffe mie bekannt. —37 Hochtiets=Bruut! merk miene Lehren Gooden Roath sast du jizt hören, In mie is keen Loog, keen Droog, Jck bin Junfer Teinmoalkloog. Vör de Hochtiet brillt son Keerl Sick herrummer as en Queerl; Fiechelt, hüchelt, un scharwenzelt, Bet he sick in't Herz rin schwaͤnzelt, Hölt et ok en Flidderjoahr, Denn is alles nich mehr woahr. Mannsvolk is Zegeiner=Broot, Nich en Stump doaran is goot, Alldagdäglich frische Mukken, Dut un dåt uns uptohukken, Steit son'n Keerl' de Kopp nich recht, Måkelt he uns alles schlecht. Alle goode Ding sind dree! Drüm will ick die dreerlee Pfiff un Kniffe zund vertellen, Dat du die torecht kannst stellen C 3 38 Fångt noah Keerdels Oart dien Mann Moal dåt Flausig=Moaken an. Nummer Eens: dät is en Strick: Schlöbp dåt Strick åm üm't Genick. Fang' nu herzhaft an to trekken, Bet he mütt de Tung rut strekken Gål un gron werd vör den Kopp, Denn haͤst du den rechten Zopp. Nummer Twee: düt Piepken fien Mütt denn fix bie Händen sin. Schnddr de Görgel åm von frischen, Piep åm lustig up doatwischen, Danzt he denn so blift't bie Twee: Danzt he nich - nimm Nummer Dree. Nummer Dree: Pantüffel du! Trost vor jeglich arme Fru! Stramm sast du dåt Strick nu griepen, Lustiger den Hopser piepen, Un mit den Pantuͤffel=Schoh, Schloag aͤm duͤchtgen Takt doato. 39 Föhrt dien Mann oahn Prügelsupp Sick von sulwst vernuͤnftig up: Marsch denn mit den ganzen Pracher In den Juden Trödel=Schacher Wo sick Mann un Fru verehr'n, Mütt mån pur de Kuß regeer’n. C 4 40 Der Bauer und der Förster. Uns' Förster is en schlauer Hecht, Ick heb den ollen Takkenknecht Doch moal de Ogen utgewischt, Un dicht vor't Muul wat weggefischt. Sön rechter Förster is he nich, He jågert mån bie Oadelich: Doch hör't he går'n sick Förster nenn' Dåt können wie woll an åm wenn’. Lezt gung ick noah den Eikberg hen De Ekker=Schwien moal to besehn: Doa twasselt sienen Dohnenstrich, De Förster lang, he sach mie nich. Bums stund de Förster as en Propp, flink den Kohfoot an den Kopp, De Hoahn segt Kersten! allebott, Doch dutmoal gaf't en dücht'gen Schott. - 41 Ganz ossenmaͤssig was dat Knall'n, As soll de ganze Heid' umfall'n: De Bodden schudderte derto De Eikwald grunsete män so. Un hinnern ollen Berkenstrunk vor en willer Kempe sprung, Her Un as he dåbern Berg wegflizt, Is mån dát Bloot so rům jesprizt. Un midden mank de Ekkerschwien, Plautz! in son Lehmlock lag he rin Un rogte nich mehr Kopp noch Been, Dät kunn ick Boaben dütlich sehn. De Forster kam trawalgt, schupp! schupp! Mit langen Hals en Berg herrup: Ick drükte mie, krumm as en Fluusch, Tosammen hinnern Hasselbusch. Schweerangst! wat schneet he vorn Gesicht, As he mit ens to sehen krigt De Ekkerschwien, deep in den Grund Un stund as son begoatner Hund. C 5 42 Den Berg, klabuster waͤdder run, Krazt he torügge wat he kunn, Un heel nich an, bet rin in't Luuk Doa kroop he hinner'n Werften=Struuk. Mie was dåt Ding bald klipp un kloar: De Förster meinte wiß un woahr He har en Ekker=Schwien geschoat'n - Gliek wußt ick klogen Roath to foat'n. Fix leep ick ok in vullen Draf, Vör dull un blind den Berg heraf, In groaden Strich los up dåt Luuk, Doa lag he fest noch hinnern Struuk. Ick sprack: „Herr Förster grüß àm Gott! „Dåt was en rechter Ehrensthott! „Sien willet Schwien, ligt musedoot „Recht midden mank de tamme Hood Hood: Huth, Heerde: (zahme Heerde.) 43 He gaf to'r Antwoort: „Dummerjoahn! „Ick heb hier kenen Schott gedoahn." Un floochte nu, gliek up de Stell Woll he verbroaden in de Höll. Jä! fångt moal ens son Förstersmann Gottlos to schweerendtern an, Dåt geit dorch Låber un Kaldarm'n Dåt sick en Veh mücht drum erbarm'n. Ick så: „Herr Förster, denk he doch „Moal an den lezten Rehbuck noch: „Doa schwoor he just so Ruck vor Ruck, „De olle Rikke weer en Buck. „Ick dacht mien Dehl in't Herze mien, „Un denk ok hüt so von dåt Schwien: „Bet hinner'n Berg is jo nich wiet, „Dåt he den Kemp doch ok moal süht. De Förster word nu bossig roth: „Hallunk!" so brüllt he „Schweerenoth! „En Dunnerwäder sall die föhr'n, „Letst du doavon en Woort noch hdr’n. 44 „Ick scheet jizt nich en ruppig Hohn, „Wat soll ick mit son Oasbeen dohn? „De Herrschaft is zund in de Stadt „Fritt up den Kemp! so hásť du wat." "— heb ick gesegt: „Na! na! sacht an! „Mie is dåt alles so ganz recht. „Adje's Herr Förster! doch mie dücht, „De Wahrheit kümmt bald an dät Licht. Den Kempen heb ick nu betracht, Un listig in mien Fuscken lacht. As Nachts dåt Volk to Nest sick gaf, Nam ick de Karr un schoof mit af. Dåt Beest was fetter as en Schneck, Har up de Ribben handhoch Speck. Den Schwienskopp droog ick in de Stadt, Doa gell't son Stück recht orndlich wat. Wat alles soll to'm Rökern sin, Dat paͤkelten wie duͤchtig in: Dät Kleinfleesch, hem wie uns gesoad'n, Den Rüggebengel afgebroad'n. 45 To'm Sonndag kam de Broaden dran Gefräten heb ick as en Mann. Den Förster noch to'm Schoabernack, Stack ick en Stück in mienen Sack. As nu de Förster in de Dohn'n Sick sehen leet, was ick doa schon. „Good'n Morgen!" sprack ick „na wie sin, „Ick glöw' doch, wådder olle Frünn? „He fröhstückt hut woll moal mit mie? „Hier is en Schluck- ok Fleesch derbie." De Forster kostet: „Schweerebrett „Dåt is jo Wild! wo krigt he dåt?" „Herr Förster sinn he moal wat noah: „Hüt vor acht Doag, wat sprack he doa? „De Herrschaft is zund in de Stadt, „Fritt up den Kemp! so häsť du wat. 46 Republik und Königsthum. Hinz un Kunz de zankten sick Bie de Pulle Beer König oder Rüpelplick Wat am besten weer? Ok de Köster kam to Kroog, Stott sien Schöppken rin: Denn he nam, geschickt un kloog, Mänchen Gröschen in. Was gelehrt in vöäle Künst, Dresseln, Schoostern, Moahl'n: Künn von unse Schoolgeld sünst, Nich Klafütge toal'n. ) Klafütge: ist die Benennung des schlechtesten Landgetränks. Es steht gegen Bier vielleicht in eben dem Verhältniß, wie Lutterwasser, gegen Franzbranntwein. 47 Un de Köster, lange Tiet Hört he still den Zank: denn: na Gevadderslüd, Ick språk ok mit mank. Ködderwendsch is Rüpelplik, Just wie Liggedor: Republik: merkt, so spräk ick, Schrief't ju't hinnert Ohr. Republik un Königsthom, Drdåber kabbeln jie: Na, ick breng ju ut den Drohm, Gewft moal Acht up mie. Hem jie nich in jue Hood Sünst veer Bullen hat? Alle glieke stark un groot Na, wat word denn dat? Stotten rüm sick alle veer, Kener wieken dah Jeder kam den aͤnnern Queer, Jdöst blewf mänch Stück Veh. 48 Wat haͤt unse Schult gesegt? - (Is en kloger Mann:) , Mit dåt Kohveh steit et schlecht „Bull'n sind Schuld doaran. „Sind de Bullen alle Veer „Glieke stark un groot, „Stoahn se immer sick to Wehr, „Dåt just deit nich goot. Enen starken Bull'n hem jie Drup ju angeschafft, En Poar Lütgern noch derbie, Von geringrer Kraft. Un de starke Bull heel nu Düchtig in Respect, Un dät Kohveh kalfte ju, Alles gung perfect. Na! is ju nu kloar de Drohm? Merken jie de Lehr? Republik und Königsthom, Stell'n de Bullen vdär. Die 49 Die Theater=Jungfer. As ick to Stadt de Liefrung bracht, Mußt ick verblieben däber Nacht. Bie Oabend kam mie in den Sinn: Du geist in de Kummodge rin. In't Stuͤck, wat ick doa heb gesehn Fung ene Junfer an to ween'n: De Prinz woll mit Gewalt nu schon Ar Schoaden an de Unschuld dohn. Den Schimp woll se nich dåberleb'n, Se leet en Fleescher=Knief sick geb'n, Un schneet den Hals sick af, ritsch, ratsch! Un feel to Bodden as en Quatsch. Doa heb ick as en Kind geflenn't, Dåt Herz was mie ganz umgewenn't. Du leewer Gott! daͤt is denn doch, Dacht ick, en Tugend-Speegel noch! D 50 Den Sonndag drup doa kümmt gekarrt (Ick stoah un kiek as wie vernarrt Mit unsen lustgen Eddelmann, Frisch un gesund dåt Mäken an. He håt de Junfer still un sacht Bie den Verwalter unnerbracht. Nu, de Verwalter is bekannt Drift nebenbie so allerhand. De gnådge Fru kreeg doavon Wind: Se reep den Herrn Justiz geschwind, De håt dät Mäken angeranzt, Un gliek tom Dorp herut geschanzt. De Spoaß was mie denn doch to rund, Ick dacht: fett werd keen blöder Hund! Un kosten kann't nich Kopp nich Stütz, Du sprickst moal mit den Herrn Justiz. Dät Mäken Herr Justiz sprack ick, Håt lezt sick in't Kummbdgenstück Vör Angst um åren Junfernstand Doot afgekehlt - mit eigner Hand. 51 Un was se wirklich nich ganz doot - Wo werd son Hals gliek wådder goot? Noch vör acht Doag, son Unschuldskind, Un nu schon son verleewter Stint! De Antwoort was: I Noabersmann, Stellt ju doch nich so ddämlich an! Dät Ding geit ganz naturlich to: De biem Threaoter dohn män so. Doa sprikt oft son Kummödgen=Wief Von truͤen Ehstand stramm un stief Un kann von eigne Kinnerken, Oft suͤlwst den rechten Herrn nich nenn'. Desglieken: upt Threoater sin De Kummodganten Herzens=Frünn: Doch wenn män knapp de Vörhang ligt So moaken se sick scheef Gesicht. As wie de Roaben ungefähr, Is ener hinnern aͤnnern her: Verstaͤnkern hier, voßschwaͤnzen doa, Un droagen alle Schann sick noah. D 2 52 Wenn nich son böser Wirrwar weer, Denn wdrr so månche goode Lehr, Ok vom Threoater run gesproak'n, Sick Platz in unse Herzen moak'n. Woll frielich sind ok Gott sie Dank: Recht broave. Ehrenlüd' mit mank: Im Ganzen däber geit et her, As wenn't en Bild von Sodom weer. Jå, wer bie de Threoater-Lud Umkoatern kuͤnn Herz un Gemuͤth, Dåt se sick fürchteten vor Gott, Un leewten noah de Tein Geboth: Dät Kirchgang un Kummödgen=Goahn In gooder Harmenie kunn stoahn: Hier Gottes Woort to sing'n, to hör'n: Hier goode Sitt to sehn, to lehr’n. Doch dåͤt is en verpfizter Kroam! Doa mußt en Herkules erst koam, Mit starken Arm un scharpen Beß'n, Ok hier den Stall moal ut to meß'n. 53 Hochzeits =Schwank. (Bei Überreichung einer mit Kinderzeugen ausge¬ statteten Puppe zum Brautgeschenk.) Ick bin mit Ehren antomellen De Wiesemutter von Queerfellen: Wo Bruutlüd sind tosamm gedoahn, Doa mütt en noah de Kundschaft goahn. Von Herzen will ick groateleeren Un nebenbie mie rekumdeeren, Wenn moal knick! knack! de Umstän sin Dat ick de Klapperstork denn bin. Ick weet mien Werk in Ehr und Züchten Bie Riek un Arm woll uttorichten: Kiekt moal to’r Prob düt Balg hier an Oft woll wat schmukkers geben kann? De Windeln, mit Verlöwf to seggen, Weet keener schicklichex to leggen, Dåt sitt nich schlapp, dåt sitt nich prall, Un doch so schnikker un so drall. De Klöäterbüß mütt kling'n un knarren, Föngt moal dåt Bödlken an to quarren, D 3 54 Dät Böblken werd in aller Hill, Von dät Geklöäter müskenstill. Un wassen åm de Tån' to'm Knabbern, Denn mütt et an den Stål broav schnabbern So schüren sick de Bieters rut: Dåt merk se hübsch sick Junfer Bruut. Herr Brütgam! åm will ick bedüden He sall sien Muster hiernoah schnieden: Doa denk he dran bie Dag un Nacht Dåt Balg is doarum mitgebracht. Kümmt denn en Böölken antowakkeln, Denn will'n wie goar nich lang erst fakkeln, Wie schnörent in düt Wikkelband, De Klöäter krigt et in de Hand. Un wenn de Windeln nich mehr passen, Un't Böblken is herangewassen: Denn lett he't jakkeln unbeschwert Un singt: hopp! hopp! - mien Rüterpäerd! Un fångt dåt Böölken an to lopen Un hoͤrt he sick Herzvoader ropen: Denn werd dåt Oog' åm däber goahn, Un tack! tick! tack! - sien Herze schloan. 55 Der Schnaps. Mutter! gif en Schnaps! denn mie Is so wabbelich: Bitchen Solt un Brodt doabie, Botter brukt et nich. Bin ick doch wie nie geboar'n Von den enz'gen Schluck! Håt im Liewe mie gefroar'n, Immer Ruck um Ruck. Nu sall't wådder frisch un froh An de Arbeit goahn; Stopp en Piepken mie doato, Wie de Oll'n gedoahn. Brånnwien suupen! dåt de Hoar Borstig stoahn Berg an: Mie de leewe Gott bewoahr! Dät is Sünn un Schann. D 4 - 56 Doch en Schnaps to rechter Tiet Geit dorch Mark un Been; Luchtert Herzblatt und Gemüth, Wärmt bet in de Töhn. Schlücksken, to de Fröhstückskost, To dåt Middagsbrodt: Schüͤr't herrut den Moagenrost, Mehr is doa nich Noth. Drösch ick duchtig in de Schuͤn', Plog ick up dåt Feld, Kann't en halwet Pund woll sin, Wie de Arbeit fäll't. Is de Külle hart un sarp: Schwinn en Schluck genoahm; Is de Hitze groot un scharp: Werd et ok bekoam. Sitt en Buur biem Kaffepott Von Zigoorgenpamp, Werd he ldaͤsig bald und schlott, Knoakenloahm un schlamp. 57 Seh ick wo dåt Söffgeschlaps Von klafütgen Thee: Is mie, drink ick nich en Schnaps, Oäbel gliek un weh. Schimpt maͤn, Dokters in de Stadt, Schmaddert wat jie will'n! Jie konn' ut dat Ungerfatt Hals un Ranzen füll'n. Bitchen Spiretus muͤtt doch Vör den Moagen sin: Wien is vor den Buur to hoch, Schuͤft he Schnaps hennin. Dript ju sulwsten in dåt Glas Peck un Siegellack: Kümmt gewiß ok ju to Paß, So is mien Geschnack. Will'n jie Schimpen? schimpt den män, Saͤber schimpt ok recht: Dåt se båtern Schnaps uns brånn' Denn he werd fast schlecht. D 5 58 Der Kienapfel. En Buur gung moal biem Goldschmedt rin, Köft sick en Hochtietsläpel in; En Keenappel lag midden mank Biem Goldschmedt in sien Sülwer=Schrank. De Buur verwunnert sick fast schier „Wat deit he mit den Quark denn hier?" De Goldschmedt is en Schalksknecht west, Denkt: Buur! die dreih ick hüt en Nest. He sprikt: de Appel is mie roar, Ick bruuk son Tüg to miene Waar: Wüßt ick mån voål to kriegen gliek Twee Gröschen geb ick vor dät Stück. Na, de Buur, ick will moal sehn Of ick am nich doamit kann deen'n. De Goldschmedt sprack: nu woahr un wiß, Mån her, un wenn't en Wispel is. 59. De Buur lacht mån so innerlich, Un denkt: Du bist up gooden Strich! Ritt wat dåt Påerd mån lopen kann, Un kummt to Huse lustig an. Wo ichtens mån Keenäppel sind, Doa plückt he los mit Knecht un Kind, Bohm up Bohm af, vor dick un dull, Bald was de ganze Woagen vull. He sackt de Appel in geschwinn, Föhrt hastig in de Stadt hennin, Kümmt bie den Goldschniedt schmusternd an, Dicht vor de Ddär hölt sien Gespann. Doa breng ick wat Keenäppel rin Sön halber Wispel mag't woll sin. De Goldschmedt segt: dåt is jo schön! Wo sind se denn? loat he moal sehn. De Buur hoalt gliek en ganzen Sack. De Goldschmedt sach se an un sprack: Blitz dåt sind Appel! - Schweerebrett! So schier, so kloar, so glatt, so fett! 60 Doa is doch, kiek ik her un hen, An kenen nich en Töädelken: Hier sind twee Gröschen nehm he doch, Vor jizt bruuk ick man enen noch. Nu was de Buur woll däberföhrt, Dåt he hier gottlos woar balbeert: Doch leet he goar nischt merken sick, Nam fruͤndlich daͤt Tweegroͤschenstuͤck. Sön Buur is ok en Schubbejack: He gung un dacht: - den Schoabernack Sast du mie doch uͤmsuͤnst nich dohn, Du Spitzkopp von Goldschmedts=Cujon. As Joahr un Dag in't Land was koam Hät he sien'n Sonndags=Stoat genoahm, Den trekt he an, en groot Stück Blie Stickt he sick in den Tweersack bie. . Leet in de Stadt sick frisch balbeer'n, De Hoare glatt un glu verscheer'n: So upgeplustert, gung he denn Ganz stattlich bie den Goldschmedt hen. 61 Wat män von Gold= un Sülwer=Tüg Im Loaden was, besach he sich, Un froog: wat jedes gellen soll, As wenn he alles köpen woll. Denn sprack he dröhmrig twischen in: Wat son Stück Gold woll werth mücht sin Wie'n Kinnerkopp so ungefähr, Wenn't ok noch bitchen gröter weer? De Goldschmedt horcht: - he werd gewoaht De Tweersack hångt unmaͤßig schwoar: He föhlt af Sieden heimlich to, - De Tweersack wuchtet åm mån so. Nu word he stutzig: fångt mank her Mit an: man fünn' woll in de Eer Towielen Sülwer, Gold un Stoahl De Buur sprickt: Joa, dät kümtmänchmoal. T'is richtig! dacht de Goldschmedt nu: Nög't rin den Buur bie siene Fru, Mit söten Wien åm intoseep'n, Dät Gold vdr'n Pappenstäl to köp'n. 62 De Goldschmedt drinkt am flietig to: De Buur süpt los, dåt brummt mån so: En half Fatt Wien was all verschlung'n, Doa håt de Goldschmedt angefung'n. Mie duͤcht, wenn ick aͤm recht verstunn, Håt he son groot Stück Gold gefunn'- Will he't verköpen? wies' he moal, He weet, dåt ick wat recht is toal. Herr! gefunn' heb ick noch nischt: I! håt he drum so upgedischt? - Ick meinte: wenn ick moal wat fünn': Fåll’t åm nich de Keenappel in! 63 Der Haase im Kohl. In den Goar'n en Höäsken satt, Brunen Kohl recht lustig fratt, Un doa kam de Buur getråden, Woll hen Singen goahn un Båden, Schmeet dät Höäsken ungeschick Mit de Bibel in't Genick. Musedoot dät Hdäsken lag, Denn et was en gluupscher Schlag. Buur! die hoalt en Dunnerwäder Kümmt de Jäger die upt Låder: Listig håt de Buur gelacht, Håt af Siet dåt Hdåsken bracht. Sonndag mußt dåt Hdäsken dran, Word gebroaden in de Pann: Wat håt doa de Buur geknabbert, Håt sick Latz un Boart besabbert, 64 Denn son Höasken schmekt ganz schön, Hackt nich oft am mank de Taͤn. Vör de Huusddår kummt herruͤm Zund de Jäger, de was schlimm. Sperrt hoch up de Näsen=Loaden „Blitz! de Buur fritt Hoasen=Broaden!" Wo son Jäger nimmt den Strich, Kickt un ruckt he moͤrderlich. „Buur! segg an! du Röberwicht! „Wo häst du den Hoasen krigt?" - Mien Herr Jäger! in den Goaren Satt dåt Hdäsken ganz erfroaren, Wie son Kluut tosamni gedoahn, As ick woll hen Båden goahn. Kiek he miene Bibel an Sülwern Ecken sitten dran: Is mie ut de Hand gefldagen, Håt dåt Hdasken doot geschloagen, Weer de Eck' nich sülwern west, Kreeg dåt Höäsken nich den Rest. Sprack 65 Sprack de Jaͤger: „dat is broav „As du sundigst, krigst du Stroaf:" Håt de Ekken weg gebroaken, . . . Rin in sienen Ranzen stoaken. Jäger! håt de Buur gedacht, Daͤt vergell ick die! gif Acht. Schönen Windhund, blank un glatt, Håt de Jaͤgersmann gehat; Un den Buuren sien Karnikkel Kreeg de Windhund bie den Wikkel, Worgt en af, un schlung en run, Lang håͤt nich de Buur gesunn'. ... „Hund du krigst de Schwenzelenz, „Kumm moal rin in miene Dönz! ...* Haͤt den Rachen aͤm geknaͤbelt, Alle Tän' scharp weg gesäbelt; „Nu kannst du to Huse goahn, „Dien Herr werd mie woll verstoahn! Grimmig kam de Jäger an, Floochte wat en Minsch maͤn kann. 66 „Sächtken!" håͤt de Buur gesproaken: „He brack Ekken, ick brack Knoaken! „Hier mien Hof is miene Forst: „Sprichwoort is: Worst wådder Worst! Die hirschledernen Hosen. En Möllersmann up siene Möll, Drog Hoasen von Hirschlädder=Fell. De Bucksen kreegen äͤren Rest, Dåt is åm sehr to'm Unheil wesk. Woll alle Miischen uͤm un an, Beloawten sehr den Mollersmann, In Ehrlichkeit bie Koar'n un Mehl, Vbr'n Möller ist dat fast to vdal. Stund siene Wuͤrthschaft duͤchtig voaͤr, Was flietig hinner alles her, Matt richtig ut un richtig in: So müßt en jeder Möller sin. 67 De Mollersmann haͤt up sien Gatt Zund keene ganze Brödk gehat, Druͤm toog he den Saturrock an, Un gung to Stadt, de Mollersmann. En Haͤnschenmoaker in de Stadt, Hät voal hirschläddern Bucksen hat, En Poar doavon am goot gefällt, De Möllersmann betoalt sien Geld. En Kleckter von de Lotterie Et was en Jüd woahnt neben bie, Kummt rin geschuult un lett nich los, Ran mußt de Möller an en Loos. De Jüd verschweert: vor schwart woll he Gliek ling'n as en verreckt Stück Veh, Wenn nich de Zeddel up de List En grülich Geld gewinnen müßt. Wenn sick en Minsch verfloocht, verschweert, Daͤt is sien Doag nich recht wat werth; Hier schwoor de Jüd' moal ehrlich just: He håt et dåber sůlwst nich wust. E 2 68 De Hänschenmoaker was en Strick, As he dât hort, denkt he bie sick: I, krigt de Möller so obål Geld, So kann't nich schoaden werd he prellt. Flink her was gliek de Schelmgesell, Von afgestoaten Hoamelfell Schoof he den Möller ganz behenn, Poar aͤnn're Hoasen unner hen. So gung schon dät Betdrkeln an, As kuum de goode Möllersmann Dåt Glückspoll mån håt angefang', Drum is mie vor dåt Enn so-bang! De Möller steit as wie verblüfft Un sinnt un kikt un fohlt und schnuͤft: As he de Bucksen up de Möll, Erkennen muͤtt vdr Hoamelfell. Tein Dusend Doaler blanke Vöß Gewinnt sien Zeddel unnerdeß. He socht de Möll woll ut un in Und kann nich sienen Zeddel finn'. 69 De Hoasen woaren in de Wasch, Un in de linken Hoasen=Tasch, Stack de verwuͤnschte Zeddel drin, Daͤt feel tolezt den Moller in. Gliek noah de Stadt in vullsten Draf, Krazt mit siene Bucksen af. De Kleckter stund just vor de Ddaͤr, .— Nu kriegen se de Taschen voaͤr. Tosamin gewaschen dicht un fest, Is mit daͤt Fell de Zeddel west, De Jud haͤt daͤber sehr geschickt. Den Zeddel richtig losgepluͤckt. : De Moller leet sick lumpen nich, De Jud tog sienen duͤchtgen Strich: Dagdaͤglich stellten goode Frunn, To'm Zechen up de Moll sick in. De Windmoll, (vor àm nu to schlecht) Verschludert he den Möller=Knecht. Håt sick 'ne Woatermoll gepacht O Mollersmann nimm die in Acht! E 3 70 Gewunnen Geld ist garstig Tuͤg, Geit gåͤren up den Kattenstieg, Glück moakt ut klooge Lüde Narr'n: O Möller! Möller! loat die warn'n! Ick heb up son gewunnen Geld Manch Joahr mien Ogenmerk gestellt: Wat schnell gekoam, gung schnell heidi! Drum Möller! Möller! woahre die! De Mollersmann verstopph sien Ohr, Suͤht nischt as siene Liggedor ;0 .. - Treckt patzig in de Woatermoll, Un koatert alles vonnde Stell. De Möll erst berschlächtig was: He buut en unnerschlachtgen Paß: Doa woar nich Woater g'uog derto, Nu schampelte de Moll man so. Was suͤnsten mit de Mollengaͤst, So fruͤndlich un todohlich west: Zund fohr he jeden daͤben Steg, Doa bleben bald de Moahlgaͤst weg. 71 In't Lodderleben nu moal rin, Kunn he nich waͤdder rut sick finn: Half Sdäben was he Dag un Nacht De Vosse woaren flink verbracht. So mußt he sick denn bald bequem'n .. . .. Den Wanderstaff to Hand to nehm'n: He sprack, as he nu vorbaß schroot: Hirschlåddern Hoasen sind mien Doot. . . .. E 4 2 Amtmänns Polterabend. .. . . Einzugs=Gefang. . Juchhe! juchhe! Polteroabend! Polteroabend! Juchhe! Juch! Wer to'm Polteroabend kummt, Muͤtt recht lustig sin gestimmt, Mütt dåt Bruutpoar kogeneeren, Flausen un Dummtuͤg verkehren! Narrenkappen! Plunnerlappen! Wat sick mån tosamm lett finn', Sall biem Polteroabend sin. Der Vater. Hochwerthet Bruutpoar! In Tucht un Ehren, Stell ick mit Wief un Jung's un Deeren To'm Polteroabend herzfründlich mie in, Denn Hoch un G'ring - muͤtt biesammen hier sin. 73 Mit groote Goaben, bie voͤrnehme Reden, Koamen wie frielich nich angetraͤden, De Buerslud sind zund eben nich fett: En Schelm mag mehr geben as he haͤtt. ...*. Doch wat wie will'n reden-sind Herzens=Gedanken: Wat wie ju breng'n lag nich unner de Banken. De Körbe, de Toabeln, bet boaben an Sind vull, daͤt keen Appel to Bodden mehr kann. Die Mutter. Herzvoader! - stoͤt doch moal Jung's un Deeren In de Ribben, Mores to lehren. Pots Hunnert Dusend Schwenzelenz! Hem jie vergaͤten de Reverenz? (Die Kinder machen dem Brautpaare, höchst unge¬ schickte Reverenze.) ...*. Der Vater (zu den Jungen). Gerechter Gott im hogen Himmel! Jie Tolpels! jie Talpatschen von Lümmel! Herrunner von'y Kopp den Filz von Hoot! Schloat ut von hinnen scharp mit den Foot! E 5 74 Die Mutter (zu den Mädgen). Jie Schlampen! spattbeenige, loddrige Kaͤthen! Hem jie dåt Knicksen all wäͤdder vergaͤten? Herzvoader! loat uns de Krabben moal fix Vormoaken von frischen, Kratzfoot un Knicks. (Die Kinder machen es nach mit lächerlicher Ungeschicktheit.) ... . . - Der Vater. So mag't moal passeeren! doch was et noch nich So ganz up den rechten Danzmeister=Strich. De Kinnerkens sind hüt wat blöd' un verschämt, De Jung's schloan suͤnst ut as en Esel sick boͤhmt. Die Mutter, Nu stellt ju in Ornung! - hier rings ümher: Un båͤdet mit Anstand den Spruch jizt voår. Huͤbsch driest! suͤnst haͤt et kene Oart, Un mummelt mie nischt in den Boart. (Die Kinder fangen alle anf einmal an ihre Verse abzuschreien, bis die Mutter dazwischen faͤhrt.) Die Mutter. Dunnerwaͤder! wat is daͤt voc'n Boͤlken! Alle to gliek foll'n jie den Buck hier nich melken! 75 Ener noah'n aͤnnern - jie ungebacherte Rangen! De Liese fall toerst anfangen. Liese (ein Paar Tauben bringend). Twee Düwekens schloowitt un zoart, Erst gistern hem se sick gepoart, Breng' ick dat Bruutpoar to'm Geschenk, Als Polteroabends=Angedenk. Wenn jie de Düwkens schnåbeln sehn, Un Eier leng'n an Jungen tch'n: Denn sollen jie as Fru un Mann, Huͤbsch nehmen en Exempel dran. So bald de Düwer röpt: - Kumm Fru!, Röpt gliek dät Düwken hu, hu, hu!! Un beid' sind denn een Herz un Sinn, So muͤtt et just im Ehstand sin. .. Görgen (ein Brodt bringend). Daͤt Beste, wat de leene Gott Uns gaf, is doch gewiß daͤt Brodt. Druͤm breng ick ju to'm Hochtieds-Schnitt En frischet Roggen-Brodt hier mit. 76 Ick heb daͤt Koaren suͤlwst gesaͤgt, Gemaͤgt, gedroͤscht un kloar gefegt: Ok ingemoahl'n heb ick dåt Mehl, 3 Sünst gript de Möller goar to vdäl. De Leew' Herr Brutgam, Junfer Bruut, Kuͤmmt ok mit ut den Moagen rut; Koam'n Hungerpooten up den Disch, Steit bald de Leew' biem Kehrafs=Wisch. Wer in de Welt sick holt heran, Arbeiden will, arbeiden kann, 1... Noah siene Dekke streckt daͤt Bern, Den werd ok kener darben sehn. Dat is nich Noth in juen Stand, Suͤlwst antoleng'n de Arbeits-Hand. Sehn jie de Lüd' man up den Kamm, Daͤt fordert mit, un hoͤlt tosamm. Mit sonne Red' ut gooden Sinn, Legg ich bescheiden zund hennin, To'm Angedenk in juen Schoot Mien frisch gebakken Roggenbrodt. 77 Marie (Butter bringend). Was't ok mit mienen Knicks mån schlecht, Verstoah ick doch de Wuͤrthschaft recht. Sehn will ick wer mie't vordohn sall, Js Red' von Keller, Küch un Stall. En Knicks un mehr son Firlefanz, En glatt Gesicht, en flinker Danz; Dåt alles ströpt doch Zech um Zech, Mån alltobald de Ehstand weg. De Mann, muͤtt up de Noahrung goah'n: De Fru, muͤtt vor de Wuͤrthschaft stoah'n: Nu kiekt moal hier de Botter an Un spräkt: of ick nich bottern kann? De Botter legg se sick in't Fatt, Un knarrt moal ens dåt Ehstandsrad, Denn Junfer Bruut schmår se dåt Ding, Denn wer goot schmärt, de föhrt ok flink. Jochen. (Einen Dukatenmann bringend.) De Priems von allen in de Welt, Dat is un blift dat blanke Geld: Wer up den Buͤdel håͤt den Knoop, Krigt alles vorfödtsch weg to Koop. 78 Weer Geld all west in't Paredies So gaf de Soatan ganz gewiß An Eva vor den Sünden=Kuß: En fuchsigen Hironemus. Kanonen sind ne harte Rott Doavor bewoahr de leewe Gott! Oft könn' Kanonen doch nich twing'n, Wat sächtken deit mit Geld geling'n. Doch is daͤt Geld in gooder Hand, Werd Seegen drut in Stadt un Land. Drum mag dåt Bruutpoar nich verseng'n, Wenn ick ok Geld in't Huus will breng'n. Teindusend Stück Dokoaten woll Ick uptell'n erst: alleen wat soll Sön lumpig Klümpken Gold hier doh'n: Dåt wörr dåt Wegnehm'n nich belohn'. Letzt sach ick up den Marcht wat stoah'n As ick was in de Stadt rin goah'n. Daͤt heb ick still von't Brett gesischt Wer listig fischt, betoalt denn nischt. . Ick denk, wer sixe Fingern haͤt Gript to, wo sick wat griepen lett. Sünst, was dåt Griepen Schimp und Schann, Zund griepen se von Boaben an. Hier breng ick mienen Fang gebracht, Nehm't måͤn den Keerdel goot in Acht: De sall den Büdel ju voll füll'n, Dokoaten leng'n - so vdål jie will'n. Die Mutter. (Ein Nest voll Eier bringend) De Ehstand is just wie son Ey: Pickt ener dran quatsch is't intwey; De Fru vor allen mütt verstoahn, Dåt nich dat Ey intwey kann goahn. Geit åͤren Mann mit leewen Sinn De Huusfru goot um Boart un Kinn, Un weer son Mann von Soatans Stamm Se krigt en ruͤm as wie en Lamm. Doch steit bie bitchen Striet un Zank De Fru noah Katten Oart gliek blank, 80 Un paͤpert noch den soltgen Brey, Denn is dat Ey ok bald intwey. . . Daͤt will't beduͤden, wenn ick ju As Ehstands ollverständ'ge Fru Huusfreeden an dåt Herz to leng'n, Dat Nest vull Eyer hier will breng'n. . Der Vater. (Einen Hahn bringend.) De Fru is schwach, de Mann is stark: Herz gaf am Gott un Kraft un Mark: Beschirmen in Gefoahr un Noth Sall he de Fru bet an den Doot. Von allen Gooden dörchweg soll'n De Fruens år half Part erholl'n, Half Part von Allen wat he schafft, ... De Mann, mit siene Stark un Kraft. Nu kiek he moal Herr Bruͤtgamsmann Den Huushoahn hier recht duͤtlich an. Ick will en am to'm Muster stell'n, Un noch Poar Woort doavon vertell'n. En 81 En Hoabicht stott moal noah sien Hohn Gliek satt mien Hoahn den Mord=Cujon Mit Spor'n un Schnoabel up dåt Fell, Un woͤrgte bald den Deewsgesell. Un finn't mien Hoahn en Kruͤmken Brodt, Denn tukkert he mit lust'gen Moth Sick schwinn herbie daͤt leewe Hohn, Se krigt aͤn Haͤppken ok dervon. Bie schlimmer un bie gooder Tiet Loat he, Herr Brütgaui, so wie hüt Vor sienen Sinn den broaven Hoahn To'm Muster un Exempel stoahn. Die Mutter. Nn Gott befoahlen, Junfer Bruut! Wenn Morgen ju de Paster truut, Denn denkt an mie, ick denk an ju, Un wuͤnsch ju Seegen bie de Tru. Der Vater. Geewt herzlich mie de duͤtsche Hand: Gott walte juen Ehestand! 82 An jedet Glück wat jie mån hem'n, Will ick en christlich Andehl nehm'n. Gesang zum Abzug. Juchhe! Juchhe! Polter=Oabend! Polter=Oabend! Juchhel Juch! Wer to'm Polter=Oabend kummt, Muͤtt recht lustig sin gestimmt, Mütt dåt Bruutpaar kugeneren, Flausen un Dummtüg verkehren! Narrenkappen! Plunnerlappen! Wat sick mån tosamm lett sinn Sall biem Polter=Oabend sin. 83 Die Sonntagsjagd. En Förster lood sick ut de Stadt All siene goode Frünn: Den Sonndag soll bie am moal wat Recht Groot's von Joagen sin. De Sonndag kam: dat was ne Jagd! Doa sind vdål Jägers west, Hem duͤchtge Knaͤllers mitgebracht, De woaren ehrenfest. Kam Discher, Gastwürth, Klempnersman, Grofschmedt et Scheternoa! Denn wenn dat Volk moal schuͤttgern kann, Juchhei! gliek sind se doa. Vertellten erst sick Jagdgeschicht, De Balken knakten fast; Denn wenn son Jäger herzhaft lügt, Dät håt gewalt'ge Last. F 2 84 Un jeder schwoor gliek Himmel hoch He löge nischt uns voår: En Ann'rer, de noch gluupscher loog, Schwoor denn ok teinmoal mehr. De Grofschmedt proahlte: Pestelenz! En Wulf keem hut mie recht! Ick woll en börsten däbern Stenz, Dat he tein Joahr dran dacht! Will Mäncher de den Hals vull nimmt, Schloan alles klein un kort, Un wenn dåt Ding to'm Klappen kummt So moak't he’t wie Hans North. Wie paschten af. Noch gung gewiß Son Klump nich up de Jagd: En jeder stampt de Ballerbüß Sick vull mit aller Macht. De Köter=Troß, was ok nich klein, Twee Pakkers, keddenfest, Dah unse Heideldper leih'n, Sind schlimme Beester west. 85 En grooter Woagen, lang gespannt, Mußt hinnerher kutscheer'n: Zund, was mån drup de Profegant Trügg', soll he Wildbrett föhr'n. Allendlich gung de Jagd nu an, Wie klapperten frisch in: Bie Kloppjagd mütt en Buersmann, De Hund to'm Putschen sin. Wie hem gedråͤben breet un wiek, Keen Schwanz blewf in de Heid: Wat helpt dåt! wenn de groote Lüd Nich dohn år Schulligkeit. Hier kam en list'ger Voß geflizt, En Hdäsken angekrummt, En strammer Rehbuck hergeblizt, En willet Schwien gebrummt, De olle Buͤssen rasselten Von allen Ekken los: Nich Hoas, nich Schwien, wußt her un hen, Nich Rehbuck, nich de Voß. F 3 86 Un von daͤt Knallen uͤm un um, Wat lag denn nu paroat? Hier, was dåt doowe Pulver krumm, Hier, floog de Schroot nich groad. Keen Rattensterzel woar erwischt, Dåt Ballern all umsunst: Is oft schon west voål Lårm um nischt, Dät sind ganz olle Künst. „Wat Schroot un Pulver? j bewoahr!" So reep de Förstersmann: „De Lichter sind uns noch nich kloar! „Doa ligt dåt Unglück dran!" „Her mit den Woagen! Zapperloot „So lang wie nüchtern sin, „Kümmt in dåt Pulver, in dat Schroot, „De rechte Kraft nich rin!" Lichter sind in der Jägersprache die Augen. 87 „En Jaͤger muͤtt to rechter Tiet „Wat up de Lippe nehm': „Erst wenn he alles dubbelt süht, „Denn dript he vor den Bråm." De Woagen word flink afgepackt - Herr Gott in Himmel mien! Wat was doa alles rin gesackt An Fleeschwerk, Schnaps un Wien! Daͤt Fraͤten un daͤt Suupen gung Nu los in dåt Gestrük: Na, unse Forster, haͤt en Schlunk - 1. Doa kummt keen Wulf am gliek. De Grofschmedt schlog den Kohfoot an, Un floochte: „Mord un Doot! „Jizt drieft mie moal en Hoasen ran! „Zund is keen Kalf so groot." Drup fung von frischen an de Jagd, Klipp! klapp! dorch Duͤnn un Dick: Se hem geballert un gekracht, Doch kener drap en Stüͤck. F 4 88 Vdr Arger dorch un dorch kasproat, Greep jeder to de Pull, Un soop bet up de letzte Noath, Sick dudelsakkig vull. So schullerten se daͤt Gewehr Un togen brummig af: Doa flogen wille Gödse her, Hoch, as en Hunneblaff. Son Hunneblaff, daͤt is denn doch Woll son halfvertel Miel, ...) Was frielich woll wat alltohoch, To'm Knallerbüssen=Tiel. Wenn Spiretus den Minschen drift, Wat unnernimmt he nich? - Druͤm knallten drup mit Grimm un Gift . De Jaͤger moͤrderlich. Doch ene Goos, moakt gliek sick af, Un fallt un fallt, un fallt, Krumm fladderich vom Klumpen raf, Wiet hen upt Akkerfeld. 89. Un alle Schuͤtten grodlten los: Dåt was en Meister=Schott! —, As ick drup plauzte, feel de Goos Ick har groff Tüg rin stott. Leeg sonne Goos mie in de Weeg, Ick buͤckte mie nich moal: Sön Rakkertüg is höllisch tåg', Throanranzig, sarp un saal. Dat word nu bald en Laͤrm un Zank, As weer de Soatan los; De Heideloper bruͤll't dermank: „De Förster drap de Goos!" He schwoor den Duͤwel ut de Hoͤll: „Just as de Förster schoot „Kreeg erst de Goos wat up dat Fell, „Von sien gewalztet Schroot." Recht håͤt de Heidelöper doahn, Den sienen Herren mütt En jeder Minsch to Huͤlpe stoahn Dåt brengt de Deenst so mit. F 5 90 De Gastwürth, schoot woll immer nischt Doch Soff un Froaß nich schlecht Haͤt he bie't Jachtern upgedischt, Dåt woar den Förster recht. De Gastwürth was en kreewscher Kautz, Gliek packt he bie den Kropp Den Heidelöper, un purdautz! Stell't he'n groad up den Kopp. Nu gung daͤt Pelzutwaschen an, Nu schloog, wat schloagen kunn: Tolezt keem ok de Kolben dran, Dat Bloot leep maͤn so run. De Dokter har sick afgestoahl'n, Un lacht sick gaͤl un gron; He dacht: „jie soll'n mie schoͤn betoaln. „Hier werd mien Waiten blöhn. De Heideloper, fast kaput, Leet siene Pakkers los: De groote Tölen krazten ut, Un langten sick de Goos. 91 Son Pakker-Beest, daͤt gript wat hart, Is frätig alle Tiet: De Köters deilten sick half Part Däat was dåt Enn vont Lied. Zorn und Milde, ... Wenn in de Heid keen Holt nich weer, Wo kreeg en Buur de Fürung her? Is goar nischt to verkopen just, So werd en Föhrken Holt gemust. Biem Kröger werd den Heide=Knecht Recht handfest up den Pelz gezecht, De Annern sind derwiel verschwunn', Un schloan en Dutzend Boͤhm herun. Un werd ok ener moal erwischt, Im Ganzen deit uns dåt noch nischt: Twee Doaler Stroaf, betoaln wie hüt, Un Twientig Doaler sind Prosit. 92 Ok mie kreeg lezt de Heidgesell, Ick was to driest moal bie dät Fell. De Holtinstäker leet mie hoal'n, Doa mußt ick miene Patzen toal'n. De Holtinstäker is en Mann All bitchen hoch in Joahren ran, Ick will en jizt oahn Oäberdrieb'n Von Kopp to Fodten moal beschrieb'n. Hirschlaͤddern Hoasen up de Been, Schwart oder gål, was nich to sehn. Sien Wams von Multum, schabbig koahl, Umhung'n de Lappen up un doal. De Bakkenboart, griesborstig Hoar, Stund as en Gänsefldägel=Poar: Half grau was sien Gesicht, half roth, Un drup en grooten Dreecks=Hoth. Holtinstäker, wahrscheinlich geradebracht ans Holzinspektor. 93 Suͤnst was't en Keerdel as en Duus, Vullup woar alles in dåt Huus. De Würthschaft, Goaren, Akkerfeld, Woar bie aͤm ganz perfect bestellt. Iizt leet he sick en Hingst vorföhr'n, Den schlimmen Foot am intoschmar'n. Ick froog: „ei, wovon moakt he denn De Salb?" He sprack: ick will't ju nenn’. „Vergalstert Speck, verranzter Throan, „Verstunken Kammfett dran gedoahn, „Denn schwarte Seep von scharpen Stank, „Ok fuule Eier mit dermank. „Dät kummt tosamm in Dågel rin, „Dät Fü'r mütt mån gelinde sin, „In veertein Doagen is et goot „Un schmåͤrt denn wie de Schwerenoth!" As nu dåt Salben was to Enn, Mußt he de Hand sick reinigen: He wischt sick an den Hoasensack, Un nam gliek drup 'ne Pries Toback. 94 Derwielen sind noch mehr gekoam'n, De alle woar'n in Pand genoahm'n: Nu sprack he: „Lüde koamt herrin „Worüm soll'n wie hier buten sin?" Drin in de Stub' haͤt he gegrunzt, Un graͤßlich uns herrun gehunzt: Son Afgerakker un son Schell'n, Dåt lett sick goar nich noah vertell'n. Denn reep he ut de Ddär: „Christin „Breng vor de Lüd' en Fröhstück rin! Christin bracht rin, haͤt upgedeckt, Doa haͤt et uns recht goot geschmeckt. En Wielken drup gung he moal rut, Kam wåͤdder rin in vuller Wuth: Christine har åm wat verloar'n Doch wat? dåt hem wie nich erfoahr'n. He nam den Kanschoh von de Wand, Greep denn wie roasend mit de Hand En poarmoal in de Hingstschmaͤr rin, Un reef den Kanschoh doamit in¬ 95 So wiet gung alles stockstill to, Nu word en Lårm up Mordio; Erst haͤt he up den Disch geschloan, Dåt gliek en Stuͤck is afgegoahn. „Krütz! Dunner! Hoagel! sall regeer'n! „Dåt Minsch deit alles doch verleer'n! „De Knoaken drösch ick år intwey, „Hier sall se ling'n to Matsch wie Brey! „Ick bin en Keerdel as en Lamm, „Doch kribbelt mie moal ens de Kamm, „Denn schloag ick mienen Broder doot! „Se krigt de Dusend Schwerenoth. „Hier kiekt moal miene Jakke an: „Is dåt nich himmelschrei'nde Schann! „Hier hang'n de Lumpen un de Stück'n, „Müßt nich son Minsch de Jakke flick'n? „Ok kene Taschen sind mehr drin: „Stäk ick de Hand hier boaben rin, „So koam'n de Fingern unnen rut „Sön Luder von Zegeiner=Bruut! 96 „Doa ligt de niee Multum=Jack „Sön Wiefstück just to'm Schoabernack „Treck ich de niee Jack nich an, „Will sehn doch, wer mie twingen kann?" Ick har son'n Låͤrm noch nich erleewt, Un heb gezittert un gebeewt: Recht in't Spectoakel midden in Kloppt an dåt Fenster de Christin. Herr Gott! dacht ick: wat will daͤt werr'n? He werd de Deer'n in't Fenster terr'n, Keen Minsch daͤrf er to Huͤlpe koam, He schleit dåt Mäken krumm un loahm. He nam den Kanschoh hinner sick, Reet up dåͤt Fenster ogenblick, Un sä: - „wat is denn los Christin?" Se sprack: „De Roggen kummt jizt rin. „De Grootmoagd, de to Bedde ligt, „Hät wädder åren Tofall krigt, „Ick heb zund eben nischt to dohn, „Un will den Roggen bansen schon." „Joa, 97 „Joa, Christelken, doa haͤst du recht - „Hier is en Schluck ok vor den Knecht: „Ick weet woll dät ick üm un an „Mie ganz up die verloaten kann. Wie stunden doa, stumm as en Steen, Hem wie de Natr'n uns angesehn, Doch kuum woar maͤn dat Fenster to, Doa was von frischen Mordio. „Sön Rakker son! - Is män dät Koar'n, „Erst in den Taß gobt afgefoahr'n: „Denn will ick die den Pukkel kehr'n, „Du sast sien Doag nischt mehr verleer'n. Un floochte düller as vorher Rüm in de Stube krütz un queer: Doa twischen nögt he uns to Disch, Up Klümpe un en Stüksken Fisch. Christine bracht dåt Middagbrodt: Bums was he fründlich, still un goot, Un fung nu an von Un'n bet Boab'n De Klumpe un den Fisch to loab'n. 98 „Verschoaben sall geschenkt nich sin!" So sprack he, woar Christin nich drin: He woll mån just dát leewe At'n Nich jizt mit Arger rinner fraͤkn. So lang wie sind bie Disch gewest, Heel he den Kanschoh immer fest, Un schwoor: - weer Middag afgedoah'n, Denn soll et an dat Wamsen goahn! Biem Upstoahn sa'n wie schönen Dank: Un jeder gung nu sienen Gang. Ick kam torugg keek dorch de Schuͤn' - Doa drunk he Kaffee mit Christin. 99 Der Gevatters=Rock. . Biem Schulten soll ick Vadder stoahn, Mien Sonndags=Rock was foahl, To Vadderstand un Hochtietgoahn, Putzt sick en Minsch schon moal. Jå, unse Köster knudelt woll Ok sien Stuͤck Tuͤg tosamm; Doch immer sitt et holl un boll, Mien Doag nich drall un stramm. Wat woar to dohn? - ick gung to Stadt, Et was keen Fakkeln hier: Doa moaken se vor't Geld doch wat, Sind frielich gottlos du'r. Dät Handwerk golden Bodden hät, Dat is doch wißlich so: Denn bie den Schnieder, schweerebrett! Doa gung et proper to. G 2 100 Wie grüßten uns noah de Geböhr Et was en oartger Mann, Kreeg flink twee Stöhle vör uns her, Ick bracht mien Anling'n an. He sprack: Landsmann woll he ok Betoalen Hüll un Füll, Ick heb nich Tiet to sienen Rock, De Arbeit geit to hill. He hört doch woll den Pinkerpank? Dät is mien Grofschmedts=Knecht: Twee Schiffkens ok, tom Wallfischfang, Heb ick mie togelegt. En Faberkant, de vorwårts will, Geit up dåt Groove los Un köft nich von de Koopmanns=Gill Den Hoaber von de Goos. De Grofschmedts=Knecht, moakt Nacht un Dag To Schnörbröst mie de Stang'n: . So loat ick to den Fischbeens=Hach, Jizt fülwst de Wallfisch fang'n. 101 De Schnörbröst goahn zund goar to stark, Geschndrt mütt alles sin: Von Isentüg un Fischbeen=Quark, Geit höllisch vöäl hennin. De Dokters just mit Schimp un Schell'n Hem't Kalf in't Oge schloan: Denn wat de Fruens loaten föll'n, Werd drüm erst recht gedoahn. Sön Dokter na, wat krigt he denn Vör Fru'ns recht to Gesicht? De Kranken un de Dodigen dåt is kene Richt. Sön Kleeder=Faberkant alleen Kummt up den rechten Tritt, Biem Moatneh’n, un bie’t Kleedantehn, Doa fohlt he wo et sitt. Hier, steit daͤt Kruͤtz wat in de Queer: Hier, hangelt, wat nich sall: Hier, drängt dåt Schullerblatt sick voär; So finn ick't dåberall. G 3 102 Druͤm is dat Schimpen ganz uͤmsunst So woahr ick ehrlich bin! Sön Schnörbrost, dåt versteit de Künst, Un richtet alles in. Jä, wenn de Dokters kloͤger weer'n, Ersünnen se sick Pill'n, De Krütz un Bussen repareer'n, Daͤt huͤlp denn woll im Still'n. Un Landsmann, woll ick åm to Dank De Schnörbröst leng'n bie Siet: Doa kiek he moal! wat up de Bank Vor Dook un Sammt rum liet. To Dütsche Röck will alles dåt Geschwinn verstichelt sin: Wer kenen Duͤtschen Rock an haͤt Legt kene Ehr' jitzt in, Soͤn Rock, mit Sammt verbraͤmt recht fett, Buschkoppig Hoar, stripp, strupp, Getackten Kroagen, sülwern Kett; Daͤt putzt en Minschen up. 103 Vor Tucht un Anstand håͤt doabie Son Rock noch den Profit, Dåt kener hinnen frank un frie Den Hoasen=Bodden süht. Ick tummel mie nich oahne Noth Denn hier in unse Stadt Doa dreiht sich jede Kleeder=Mod, Flink as en Kutschen=Rad. Ick nam de Mütz un gung von hinn': Du leewer Gott! dacht ick: Loat doch den rechten Dütschen Sinn Nich hang'n an Kleedungs=Stück!! 104 Frauen =Unglück. In mienen Groam wat fang ick an! Ick bin en hart geschloagner Mann, In Thrånen mütt ick noch vergoahn Dree Fru'ns sind mie all afgestoahn. Sall ick furtweg nu Wittmann sin? Sall ick to'm veerten Moale frien? Ick weet mie sulwst nich Trost noch Roath, Bin ganz vertwiewelt und kasproat. Un nehm ick mie dåt veerte Wief: Wer steit doavoår, of nich en Knief, En Pulverschott, en Schinnerknecht, - Die Veerte noch in't Sarg mie legt. Noch woll ick mie tofreeden geb'n, Weer ene eenz'ge mån um't Leb'n Up rechte Oart un Wies' gekoam: Daͤt eben is mien harter Groam. 105 So dörch de Schwindsucht: wo se denn Nich up de lezt mehr gapsen könn': Dörch hitzig Fieber: wo son Wief Doch roasen kann bet se werd stief. Denn kann en Minsch doch hinnerher Noch seng'n: Gott Loff! se is nich mehr! Den Dokter schimpen as en Schuft; Denn krigt dåt Herz doch wädder Luft. So glücklich bin ick nich gewest! Bin mie doa kriegen se den Rest; In Umsehn jizt noch frisch un froh, Plautz! ling’n se musedoot up't Stroh. Mien Unheil will ick denn itzund Vertellen hier mit reinen Mund: Zwoars werd ick kenen Globen finn', Dát dáber sall gliek vdål mie sin. Mien erstet Wief, dåt was ne Fru, So schnikker, quablich, prick un glu, Un duͤchtig hinner Arbeit los, Un pfiffig as de beste Voß. G 5 . 106 De Bakken, pusteten maͤn so, De Ogen, flunkerten derto De Täne, glatt as wie son Schley, Se beet den dicksten Noagel twey. Derhalben was er Klein un Groot Von Wiet und Breet ok herzensgoot: Dät junge Volk leep hinner år Woll ut de ganze Gegend her. Den Fehler håt se män gehat, Dat se son bitchen gierig fratt: Was se so happig nich biem Trog, Vorwoahr! se leewte huͤte noch. Sön Eierkooken justement Was daͤt aͤr rechtet Element: Se schlikkerte mit enen Schlupp Manchmoal den ganzen Kooken up. So schlog se ok moal Eier in, Melk, Mehl un Botter hinnerdrin, Ok Speck, un bitchen Sirop dran: Wat woll en Minsch geneten kann. 107 To'm Unglück vor mien armet Wief, Lag år to'r Hand mien Inschlags=Knief; Se nimmt dat Metz un stippt doamit Den Kooken as he bakken mütt. Se mucht woll in Gedanken sin Dat Metz glitscht in den Daͤgel rin, Un richtig backt se stram un stief Hennin dät scharpe Inschlags=Knief. So kummt de Kooken up den Disch. Erst putzten wie en Haͤpken Fisch, Denn kam de Eierkooken dran Se schneet en dorch von Midden an. De ene Part dät was mien Dehl, Den ånnern Part schlaps in de Kehl Schoof se sick rin dät ganze Stück, Nu gung et los dåt Unneglück. Ach Gott erbarm! mien Herzens=Wief Föhlt in den Schlunk dat scharpe Knief, Un roͤpt: ick woͤrge! schloag geschwin Mie düchtig in den Rüggen rin! 108 Ick drösch ar mit de Fuust in't Krütz, Doch von den Ruck hät wie de Blitz Dät Inschlags=Knief sick ingeknapst Un år dåt Herze afgeschnapst. Se gapste noch en poarmoal up, Denn was se weg oahn' Muck un Zupp: Wat woar to dohn! ick mußt mie foat'n, Un se denn bald begroaben loat'n. Wo Würthschaft is un kene Fru, Legt Knecht un Moagd sick up den Schmu: Drüm mußt ick, soll mien Huus bestoahn, Von frischen up de Heiroath goahn. Doch dåt beschloot ick ogenblick, Nich noch moal son verfräten Stück Mie wädder an den Hals to hang'n, Mie was vor't Inschlags=Knief noch bang. Nu schwögten fe: den Michel Schlamp Sien Dochter, hedde Moagenkramp, Se künn nischt drink'n, nischt äaten recht: Schlag! dacht ick, dat paßt sick nich schlecht. 109 Wie moakten schwin de Hochtiet nu: So har ick denn de tweete Fru. Se at un drunk ken'n Fingerhoot, Un dät gefeel mie schon recht goot. De Fru was klein un mükkerig, Dat Fleeschwerk druͤckte just aͤr nich, Was von den Kramp tosamm geschrumpt, Un bitchen kroppig unnern Kumpt. Sünst was't en ganz krützbroavet Wief! De Würthschaft ganz aͤr Seel un Lief. Dåt år de Keerdels noahgetracht, Heb ick woll eben nich beacht. . Befeel år moal de Moagen=Kramp So goot ick ut de olle Lamp Ar sachtken bitchen Thrdan herrun, Denn kreeg se Hnoad in de Kuldun'n. En Minsch kann sick an Gift gewenn': So kunn denn ok de Throan am Enn, Kolt oder warni mucht se'n verschling'n,. Den grimmgen Kramp nich mehr betwig'n. 110 De Dörpbalbeer wußt ok nich wat Un von de Dokters ut de Stadt Werd Rock un Wams erst utgetreckt, Ehr sick en Minsch to Doode streckt. „Herzvoader! hör moal! Herzensmann!" Fung miene Fru biem Kramp moal an, „Wenn unse Ferken Kniepen hem, „So mütten se'n Schott Pulver nehm." „Du häst jo woll noch Poar Patron' „Sast ene moal in'n Läpel dohn, „Ick will dåt Ding doch ens probeer'n, „Of dåt nich werd den Kramp koreer'n." „Du glöwst nich wat ick utstoahn můtt „In mienem Liew kummt Schnitt up Schnitt, „Dåt schrinnt un brännt in'n Moagen hier, „Vdål düller as en Höllenfürr. Kuum was dat Pulver rin wie'n Blitz Fung't Fü'r von åre Moagenhitz: Knallt ut den Hals mit starlen Paff Un schlog den halben Kapp år af. 111 Gegranset heb ick fuͤrchterlich! Dran kehrt de Doot sick daͤber nich: Wat ick ok plinsen mucht un gnarr'n, Ick mußt de tweete Fru verscharr'n. Blifst du nu låͤddig oder nich? Geist du noch ens den Heiroaths=Strich? Dat heb ick bie mie still un sacht, Den ganzen Gräbnißdag bedacht. Den aͤnnern Morgen gung ick ut, Nich daͤt mie just ne frische Bruut Hier oder doa upstoten soll Doch wat geschehn sall, finn't sick woll. En Mäken kam: „Gott grüße ju!" Sprack se „ju ligt de tweete Fru; „All hundsvötsch wådder in dät Fatt, „Nu hem jie woll dåt Frien satt?" Ick sä: „'ne Fru mutt ick schon hem, „Doch mie werd kene nich mehr nehm." Se gaf to Red: „dåt mein ick just, „Wenn jie sünst will'n ick heb schon Lust. 1112 Ick dacht: du nimmst de Deeren mit, Wist sehn moal wat se drinkt un itt: Se nam bie Disch ganz goot sick ut, So word ick mit de Dridde truut. Dät was ’ne düchtige Figur, Bohmstark, veerkantig von Statur, Von'n Sack vull Roggen noah de Möll, Word se noch nich warm up't Fell. Un was doabie geschickt noch sünst, Kunn allerlei kortwielge Künst, Leep ganz perfect up alle Veer, As wenn't ar angeboaren weer. 1 Kam se up sonne Schrullen moal, Leep se dåt Dorp so up un doal, Un blaffte, wie 'ne Ketten=Tdöl, Dät jeder se vorn Köter heel. Un alle Lude freuten sick. Un meinten: wünschten so mie Glüͤck De wörr gewiß in't Gras nich biet'n. Mit mien Gebeen noch Appel schmiet'n. Funn' 1.13 Funn' sick ok junge Schubickers hn Woll kener doch so recht herran; Et gung' in Lust un Freuden her, nz bi Mien Unheil stund all vor de Dör To'r Hundsdoags=Tiet, moal in de Stadt, Will miene Fru inköpen wat, 15 Doa geit de Meister Hämperking, De justment Hunne schlog un fing. Den Broder Schnurhald tolm Verder, Moakt se sick flink up alle Veer Un springt herrum un gnurit un klafft, Recht wie son duller Koter blafft. To'm Ungluͤck was et noch ganz ofroh, De Sunn noch goar nich in de Hoh, Daͤt Schummerlicht brack maͤn erst an, Wo kener denn recht sehen kann. De Schinnerknecht, husch hinnerdrin, Kikt noah dät Teiken, kannt nich sinn, De Schlöpenfang, will nich gliek goahn -) Doa håt he se vor'n Präm geschloan. 114 Nu heb lick waͤdder kenerur To'm dridden Monltrn Wittmann nu, Stoah ick zund doal,udenk bie mer Of ick to'm Vrerten Moal noch frie? Der Pommersche Grenadier. Grandier bisicknich Phuinierland, Saldoat in Lust u Freuby Dat Heldemrutz ant schwarte Band, Tuͤg't miene Schulligkeit. Groff sind de Pommern- mag el sin! Wat groff is, packt ol an Potz Blix! just wiel ick handfest bin, Stoah ick ok mienen Mann. Wie reden noch ut graue Tiet. De platte Sproak vull Kraft; En Handschlag haͤt bie uns noch huͤt 1 Oltduͤtschen Mark un Saft. 115 En Mann en Wort! -- dât is bie uns En ehrlich Unnerpand: Verhaßt is Loog un blauer Duns In unse Pommerland. En Pommer steit voͤr sienen Herrn Un König, muerfest: In Foahr un Noth dat Muul upsperrn Is unse Sach nich west. Herr Schill wo håt he Toflucht noahm Noah bitter boͤser Schlacht? In't Pommerland is he gekoam, Un heel vor Colberg Wacht. Hoch tapper stund Held Gneisenow Mit Pommern umgedoah'n; Franzosen Volk ward lustig froh Von Colberg afgeschloan. Drup los! drup los! - is Pommer-Sitt, Un steit de Fiend uns stief So ronnen wie mit Stormschlag-Schritt Am dat Pangnett in't Lief. H 2 116 Mit York mußt ich in Rußland stoah'n, Up Soatans Machtgebott, Soll trüe Frünn to Halse goahn, Dåt was 'ne harte Nott! Wenn ick doa vor französschet Schund Mußt schullern dåt Gewehr, Im Herzen dacht ich denn -- du Hund! Un toog dät Muul verqueer. .. Groot=Görschen woll mie nich gefall'n, Gefreut heb ick mie doch: Ick sach im Stoahn, ick sach im Fall'n, 1 De olle Preussen noch. Bie Beeren, Katzbach, Dennewitz Is't munter hergegoahn, Doa word vom Kerbstock, Schnitz vor Schnitz, De Räknung afgedoahn. De Leipziger Kanon=Musik Haͤt hoͤchlich mie erquickt: To Dusenden in't Himmelriek Hem wie se rin geschickt. 117 Bie Ballerdanz is Kehrut west, Doa word wat afgekehlt! Herr Neppel kreeg den lezten Rest, Ick heb derbie nich fehlt. Dicht ran was ick an de Karreet, Wo Neppel drinne satt, Was he so flink nich up de Foot, He kam in't Pakelfatt. Fru Lehne kreeg, dat segg ick hier, Am denn nich to Gesicht, Hier word he gliek to'm Hoͤllenfu't Gespickt un togericht. Doch siene Neppeldors bekoam'n Wie noch up duͤsse Stunn' Ick heb dervon so voål genoahm'n, As ick maͤn schlapen kunn. H 3 Drollig genug, verplattdeutscht sich hier der Pommer, aus Belle Alliance, Ballerdanz. Helena, als weiblicher Name im Plattdeutschen, Lehne. 118 Paris! dåt sall mie Lebenslang, Juchhei! vor Ogen stoahn; Tweemoal was bie Trumpeten=Klang, Daͤt Lock uns unnerthoan. Wie preßten zwoar daͤt Suͤndennest Nich up franzosschen Tog, Sind woll just kene Engel west, Doch Christen immer noch. Ach Herr un König! drängt in't Land Noch moal en Unhold rin, Loat de Grandier's ut Pommerland Allbott de Ersten sin! 119 3 Groß=Schöppenstädter Kneip=Wirthschaft. ... De Kraihen feel'n vom Tuun cheirunn, So heillos braͤnnte lezt de Sunn, Un as ick in de Stadt rin kam, De Stroaten-Hitz was pure Flamin. De Tung kunn ick bewegen knum, So ganz verdroget was mien Ghum: Ick dacht: Du druͤnkst en Pullken Beer, Wenn hier doch wo son Knapphans weer! Bald up en Schild stund breet un dick: „Gespickte Karpen, Danzmusick, „Puttelgen=Beer, Schuaps, Aklevit, „Kummödge mit lebend'ge Lüd.“ Husch was ick rin. Herr Wurth sprack ick, So dorstig bin ick as 'ne Zick! genoahm! He sa: ganz goot! måͤn Platz Doa will ick am to Hulpe koam. H 4 129 Doch is de Hitz' huͤt goar to groot, Ick meiu' doa deit en Hieb erst Noth, Denn drinkt he lustig hinnerher Oahn' Sorg un Angst sien Puͤllken Beer. Nu schmokten wie de Piep uns an, De Wuͤrth was en beredter Mann, Haͤt fruͤndlich sick mie togesellt, Un siene Hunswuͤrthschaft vertellt. En Gastwurth, sprack he, mütt upzund Tosamm sich nehm'n mit Hand un Mund: Den Henker! bie Franzosen-Det, Was aͤnner Leben in de Luͤd. De toalten an de Liebsten wat, Doa hem de Köchins Geld gehat, Kunn'n vor den rechten Brüͤtgam denn To'm Oåͤberholln ok wat verwenn'n. Ok leet sick mit daͤt Spioneer'n Maͤnch schoͤner Doaler vrofeteer'n. En Gastwuͤrth muͤtt daͤt Ding verstoahn, Un Frund un Fiend to Haͤnden goahn. .— 121 En Vorschlag, Landsmann! weet he wat? Blief he to Nacht moal in de Stadt, Wie spdålen hüt Kummödge just, Potz Flikkerment! daͤt is 'ne Lust. De Zabber=Fleut werd upgeföhrt, Mit allen wat derto gehort; De dikke Lott - vom Fleescher Bär Stellt hier de Pappegene voär. Half Minsch, half Voagel is de Roll; Na, Landsmann, na! wat denkt he woll, . . Up wat vor putzig naͤrrsche Oart, Hier Minsch un Voagel werd verpoart! De dikke Lotte treckt sick ut, So salben se de ganze Huut, Von Kopp to Foot geschickt ar in, Denn kliestern se de Federn rin. . . H 5 Die Zaubersloto. 122 Vor veertein Doag was ok dat Stuͤck Doa har dat Maken Unnegluͤck, Kreeg midden in de schöne Roll, En kleinet Balg - dåt kummt denn woll. Professer Strunk, en düchtger Mann, Fohrt as Derekter alles an. Blitz, de haͤt Rupen in den Kopp, He haͤt studeer't up Philesop. Ok miene Gaͤste muͤtt he denn Mit Narrenspoaß erlustigen. Doavor krigt Herr Professer Strunk, Bie mie den frieen Disch un Drunk. . Sind siene Flausen moal nischt nuͤtz, Denn gift et Möpse up de Mütz. Hier is de Kalk doch afgeschloan, Dat haͤt de Schmaͤde-Knecht gedoahn. Den Herrn Professer, gistern Nacht, Was dåt as Tachtel togedacht. Schwinn buͤckt he sick, he haͤt Verstand, Doa drap de Grofschmedt maͤn de Wand. 123 Rein ut was't mit sien Lehenslicht, Har he de Quabbe weggekrigt. De Schlag gaf in den Soal en Knall'n, As muͤßt daͤt ganze Huus verfall'n. Wenn nich daͤt Pulkeldrischen weer, Denn keem'n Baron's un Groafen her: So tru't sick kener up de Schwell, De Herr'n hem goar to weeklich Fell. Doa steit de Spdaldisch an de Siet Derbie up jeden Schaͤmel liet, To'm Koarten-Spoll, en nöͤdig Ding, En wuchtig strammer Bullenfink. Sön Broder Nürrenberger kennt Dåt Mogeln ut den Element: In falsch Afkippen, Woole schloan, Werd keen Preloat aͤm daͤbergoahn. So will denn jeder wo he kann, Beschuppen sienen Nebenmann; Erwischen se moal enen drup, Denn gift et scharpe Praͤzelsupp. 124 Ehr denn en Minsch sick deis verseh'n, Knicks, knacks! - sind en Poar Schaͤmelbeen All losgebroaken ut dåt Niet, Nu sing'n se sick daͤt Droscherlied. Wo sall doa mien Prosit bestoahn, Wenn se de Sachen so terschloan? Druͤm heb' ick mie de Spoaͤlgeschicht, Ok zund ganz aͤnners ingericht. Jizt ligt up jeden Schaͤmel gliek To Hand en düchtger Päserick, Den langt sick jeder, deit et Noth, Se knall'n sick af denn is et goot¬ f : 125. : Jäger-Latein. So mancher Minsch will immer to Män reine Woahrheit kroamin: T'is leider ok mien Fehler so, Un oft all schlecht bekoam'n. Denn gift et Minschen, de ganz stief Und starr von Loaͤgen sind, Un jeden Narren gliek dät Lief Vull schloan mit Qualm und Wind. Vor allen stoahn de Jaͤgerslud Im Flunkern boaben an Münchhusen singt woll ok sien Lied; Doch hier reckt he nich tran. " 20. Dåt sick en Voß, kloog wie de Schlang'n, Den Foot afknabbern deit, Wenn he sick håt an't Been gefang'n, Haͤt siene Richtigkeit. 1* Doch lezt håͤt unse Förstersmann En Stück uns upgedischt, Dåt woar gewiß måͤn up un an Rein ut de Luft gefischt. He sprack: „Pots heilge Schwerebrett. „Wat is mie huͤt passeer't! „Nå, wat son Voß vor Mukken hätt, .. „Dåt is doch unerhört!" „Im Schnee, dicht an den Heidewall, „Scharr't ick de Voßfall rin: „De Langschwanz schnubbert an de Fall, 1. „Satt mit den Hals nu drinn." „Wat håt mien oller Voß to dohn.? . „He knau't den Kopp sich af; „Pur mit den Rump lopt de Patron „Dervon in vullen Draf. 127 Ganz globig hem wie blank un boar, Den Qualm to Herzen noahm: Jå, wer moal spreekt dåt is nich woahr! Dorft nich mehr Holten koam. . Schlimm is maͤn bie son Ungeschhied/ (Suͤnst muͤcht et immer sin) Dat hinnerher upricht'ge Lud, Ok kenen Glooben finn’. En Ldaͤgenstuͤck, goot utgesunn, Huͤbsch lustig voͤrgebracht, Hat oft all manche bose Stunn Geschicklich weggelacht. 1. . Doch, wer uns siene Löägen-Bruut Vdr boaret Geld henschrift; Wischt mit de Linke waͤdder ut, Wat uns de Rechte gift. Holten: Holz holen aus der Heide. 128 Mie scheert daͤt nischt: denn mien Credit Bie Klein un Groot steit fest; Bie mien Vertellen sind de Lud Noch keenmoal twieblich west. Stippstbrkens kling'n oft unerhort, Und sind druͤm up en Hoar, Doch in de Welt moal ens passeer't, Dät is gewiß un woahr. .. Un son Stippstoͤrken, wunnerlich, Geb' ick to'm Besten zund, Von Flunkern is de Reb hier nich, Ick holl mie reinen Mund. De wille Schwien gung'n alle Nacht In mien Kartuffel=Feld, Doa hulp keen Schuͤchtern, kene Wacht, Se wohlten wie vor Geld. Daͤt Ding word endlich mie to dull, Ick nam de olle Flint, Un stoppte se mit Kugeln vull, En Buur schuͤtt sunst maͤn blind. Nu 129 Nu groof ick mie en deepet Lock, Jn mien Kartüffel=Land, Doa satt ick drin, stief as en Plock, Den Kohfoot in de Hand. Bald keem'n twee Rakkers angebrummt, Gruntz! gruntz! - queer vor mie to: Doa heb ick mie tosamm gekrummt, Mie flog dåt Herz man so. Bratsch! gaf ick Fü'r! dåt erste Schwien, Lag doot gliek up den Fleck: Dåt tweete Schwien, dicht hinnerdrin, Bleef stoahn, ganz driest un keck. Ick sach 'ne vertel Stunne lang Den Spoaß verwunnert an: Denn schleeck ick mie mit liesen Gang, Sacht up de Struͤmpe ran. Dät Vörderste en Fröschling lag Ganz musedoot kaput, Un doavon har de olle Bach, Den Puͤrzel in de Schnuut. 150 Ick denk mie drügt de Moandenschien, As ick jizt mit Bedacht, .. Dåt kleine Polk, dåt groote Schwien, Recht dutlich heb betracht. De olle Bach, is stokke blind Up beide Ogen west; De Fröschling mußt år Föhrer sind, Am Schwanz heel se sick fest. En Brett vor'n Kopp, heb ick just nich, Gliek was ick dröäber hen, Un schneet den Puͤrzel pfiffiglich Kort weg vom Hinnersten. Nu bund ick an den Schwanz en Strick, (En Minsch mutt listig sin) Un tog daͤt blinne Beest geschick In mienen Schwienstall rin. - 151 Für Hagestolze. As Gottes Hand ut Erden=Stoof Den Oadam un de Eva schoof, Was dåt Geboot: „Vermehret ju „Mit Fruchtboarkeit as Mann un Fru! Drum steit dåt Hoagestolten=Tüg Hier mit de Bibel scharp in Krieg, Bedrügt den Stoat, den Junfern=Stand Un kenn't nich Tucht, nich Voaderland. Vörwoahr! mie is en Ziesel-Bår Vdål leever as son Eengängler; Son Bår is woll en garstig Beest, Doch tug't he Jung'n, un blift nich jöbst. Ick weet nich wat son Volk beginnt! Mie geit nischt dåber Fru un Kind, Ick weer vergnügt bie Solt un Brodt, Geroaden maͤn de Kinner goot. I 2 152 Vdr jeden Mann schoof Gott ’ne Fru: Wenn sick dät Mannsvolk schockwies nu Will boar un låddig rümmer drieb'n, Wo sall to lezt de Räknung blieb'n. Wo will doa Tucht un goode Sitt Mit Unschuld holl'n den rechten Schritt, Wenn sonne Keerdels Dag un Nacht Mån up Verföhren sind bedacht. Wie Kukuks-Vdägel, so to seng'n, Dat Ey in freide Nester leng'n, De arme Graßmuͤck ok sogoar Groot fuddern mütt de Panker=Woar. Noch schlechter is son Volk im Stoat, As in den Akker doowe Soat. Wenn ok doavon nischt wassen kann, Doch zettelt se keen Unheil an. Ei, en ganz aͤnner Ding is dât, Wer dorftige Verwandschaft haͤt, De mit ut siene Schoͤttel taͤr't, Un druͤm daͤt Frieen aͤm verwehrt. 135 Hier is de Red von sonne Herr'n, De voͤr de Heiroath druͤm sick sperr'n, Dät se oahn Kind un Kegel denn Recht in't Gelache leben konn'. Blitzweg! wenn ich en Mäken weer, Keem denn son Hoagestolt mie queer, Ick woll åm dåt Gesicht versoal'n, Un herrlich rode Bakken moal'n. Un wenn ick hoch befehlen kunn, (Dåt werd sobald woll noch nich sin,) Denn weer mien Satz: -- Hier, hör moal Du! Gif Geld sünst nimm Die gliek ’ne Fru. Wer nich befehlen kann, deit recht, Wenn he sick up dåt Bidden legt; En goodet Woort, ut gooden Quell, Finnt immer siene warme Stell. So bidd' ick denn mit aller Kraft, Im Noamen von de Junfernschaft, Im Noamen von den Ehestand, Im Noamen von dät Voaderland: I 3 134 „Legt up de Hoagestolten doch „En Koppgeld, hunnertfältig hoch! Wer nich von sülwst sick will bekehr'n, Mütt dorch den Knüppel Mores lehr'n. Dät Geld stäkt in de Spoarbuß rin, Dåt werd 'ne schöne Mitgift sin, Vör arme Lud to'm Hochtietsdag, So fall'n twee Fleegen up den Schlag. Oft sind schon uͤm en schmuck Gesicht, Recht böse Sachen utgericht: Hier kunn en Schörten=Stück gescheh'n, Wat alle Welt mit Lust wörr seh’n. Wenn ick de Uploag moaken kunn, De Mäkens leepen't Huus mie in, Mie Dank to seng'n, mit Hand un Gruß, Un jede Hübsche - kreeg en' Kuß. 135 Der Grobschmidtsknecht und Schneidergesell. (Als ausführliche Geschichte, wie dem Schmidt und dem Schneider, der Sauerkohl im hitzigen Fie¬ ber bekommen, wovon im 1sten Theil im „Lobe des sauren Kohls," schon eine Andeutung sich findet.) Et lag en Grofschmedts-Knecht moal sehr An't hitzge Fieber krank. De Dokters keem' to Dree un Veer, Verschreeben Pill'n un Drank. Wenn erst so voåle Dokters-Lüd Bie sönnen Kranken koam'n, Denn is't gewiß hart an de Tiet Wo Afschied werd genoahm'n. En eenzger kann jo Düwelstüg Vullup verschrieben schon, Wo mehr sind, gift et doch män Krieg, Dåt is dåt Enn dervon. J 4 156 Genog, de arme Grofschmedts-Knecht Was in goar grooter Noth; De Dokters hem eenstimmig segt: Bet Morgen, is he doot. Den Grofschmedts=Meister siene Fru, Was dröäber sehr bedröwt, Se woar all lang up du un du In den Gesell'n verleewt, Is son Gesell hübsch, jung un stramm, De Meister olt un matt, De junge Fru, vull Fü'r un Flamm, Denn spinnt sick bald so wat. Fru Meistern! sprack de Grofschmedts=Knecht, Bald is et mit mie ut! Ich bin, so hem de Dokters segt Bet morgen froh kaput! To gooder lezt muͤcht ick denn doch Mie noch moal gödtlich dohn, Un sterb ik ok denn hüte noch, Bekehrt heb ick mie schon. 137 Up suven Kohl steit mien Ap'tit, Koak se mie doch geschwinn, Mitt Speck en duchtgen Pott vull huͤt, Ok dikke Erften drin. Von schlabberige Hoabergrütt, Von Pulver, Droppen, Pill'n, Fru Meistern! doavon goah ick quitt, Dät kann den Buuk nich füll'n. De Fru hät flink den Kohl gekoakt, Mit Erften dorchgeröhrt, Se håͤt 'ne Schoͤttel vull gemoakt, As't vor tein Mann gehört, De kranke Grofschmedts-Knecht haͤt sick Nu gödtlich dran gedoahn: De groote Napp vull, ogenblick Was happs! happs! rin geschloan. Drup håͤt he sick up't Ohr gelegt, Un rog't nich Hand noch Foot; Se hem in't ganze Huus gesegt: De arme Minsch is doot! J5 138 Den Morgen koam'n in aller Fröh, De Dokters an, fick, fack! De Kranke satt stief in de Höh, Un schmökt 'ne Piep Toback. Dät gaf Holloh un Wunner nu, Von wegen suren Kohl! Am meisten lacht de schmukke Fru, Worüm? dåt wußt se wohl. En junger Dokter was derbie, He leep so neben her, Un schnöaͤkert, of nich doa un hie, Vör åm ok Kundschaft weer. Mücht ick an siene Stelle sin Mit Böten füng ick an: Gliek seet ick in de Wulle drin, Dåt nåhrt jizt sienen Maun. Böten: bezeichnet die Handlung wo die Heilung irgend eines übels durch Streichen, Hauchen und Besprechen versucht wird, namentlich bei der Rose. Das Besprechen besteht in Hinmurmeln abergläu¬ bischer Sprüche oder Formeln, waͤhrend des Strei¬ chens und Anhauchens des krankhaften Theils. 139 Erfoahrung is de beste Lehr, Druͤm schreef ok ganz geschwinn, De junge Dokter hinnerher In sien Rezept=Book rin: „En Napp vull Suerkohl mit Speck, „Dick=Erften dran geröhrt, „Drift gliek dåt hitzge Fieber weck:" Dåt heb ick hüt gelehrt. Bald word en armer Schniederg'sell Ok hitzig Fieber schlecht: Lag elend in dat Bettgestell, Doa håt de Meister segt: Bamberger! hör moal an, mie dücht, Von sülwst werst du nich goot; Du krigst zund all son gål Gesicht, Die deit en Dokter Noth. Sön Dokter de rüm kutschen deit, Kummt all to hoch die ran, So ener, de to Foot noch geit, Schrift denn ok billig an. 140 Ick stell mie up de Hunne-Brück, Doa loopen Vöäle lang, De Dokters kenn ick Stuck vor Stuͤck, An den gesippten Gang, Sitt unse Schnieder=Foaden denn Noch in den Rockschott drin, Merk ick, dåt se nich toalen könn' Un drum ok wollfeil sin. Kuum håͤt de Schnieder an de Brüͤck Sick sienen Posten noahm, Is gliek im ersten Ogenblick, De junge Dokter koam. De Schnieder heel den Antrag nu, De luͤtge Dokter sa: „Dät hitzge Fieber heil' ick ju „Bet höchstens Morgen fröh." Wenn in einem neuen Kleide noch ein Heftfaden sich findet, pflegt es sprichwöͤrtlich zu heißen: der Schneiderfaden ist noch drin, der Rock noch nicht bezahlt. 141 As se den fiebrigen Patron Am nu vor Ogen fohr'n, Sprack he: - „ick will 'ne Kur hier dohn, „Doa sall de Welt von hör'n!" De Karre stickt hier deep in Dreck, Hier helpt keen' Medezin, En Napp vull Suerkohl mit Speck, Un duͤchtig Erften drinn: Dåt mütt he sick in't Lief rin schloan, Denn deit bet Morgen fröh, Doavör will ick as Dokter stoahn, Keen Finger am mehr weh. De arme Schnieder moakt sick ran, Mit Angstschweet, kolt un stief, Worgt he, so lang he worgen kann, Den Froaß sick rin in't Lief. Ick kann nich mehr! - sprack de Gesell: Et geit an't Leben mie! Un gliek haͤt am ok up de Stell De Schlag geroͤhrt derbie. 142 Ey Blix! wat hät dät Dökterken Vdr'n höllschen Schreck gekrigt To'm ollen Dokter rönnt he hen, Un kloag't am de Geschicht. ".. De olle Dokter håt gesegt: Dåt merkt ju, junge Lüd: ... En Schnieder is keen Grofschmedts=Knecht, Dåt is de Unnerschied. . .. . 143 Die Schlacht bei Groß=Beeren. .. Herr Neppel sprack in Grimm un Woth: Sakdoaten! hört mien Kriegs=Geboth! Berlin håt böset Spöll gedråb’n, Dåt will ick ju to'm Besten geb’n. Je mehr jie bråͤnn' un pluͤnnern drin, Je leewer sall dät Ding mie sin! Mien Davoust mit de Schweffel=Bann Stuͤr't ok drup los von Hinnen ran. Dät, Blitz Berlinsche Kroop hat just, Mie alles intostänkern wust; 0. Jie soll'n dät Volk am Puls jizt föhl'n, Un moal den Kitzel bitchen köhl'n. Wenn Presters up de Kanzel stoah'n/ Söll'n se to'm Frieden anvermoah'n; Se stoahn un preddigen den Krieg, . Un leng'n de Bibel ut to'm Sieg. - 144 Professers hem dät Book toschloan, Un sind mank de Saldoaten goah'n, Kenn Schooljung, keen Gesell is mehr, T'is alles hinner uns jitzt her. De Fruens soll'n bie't Spinnrad sin Wat dohn de Wieber in Berlin? Se putschen up bie Klein un Groot, De Loosung is: Franzosen doot! Wat se an Putzwerk sünst verwenn, Dåt droagen se to'm Krieg zund hen, Un spräken: - Bröder! schloagt drup in! Wie will’n de Wunn' ju sülwst verbinn’. De Kinner sitten an de Eer, En jedet hät en Lappen voär, Un pluͤckt drup los bie Dag un Nacht, Scharpie to bald gewunn'ner Schlacht. De Allerschlimmste in dat Nest, Is immer Erbfiend Sack gewest: Den soll'n jie mie lebendig breng'n, Doa will ick am dät Handwerk leng'n. Doch 145 Doch heb ick drin ok true Frunn, De werden sick herut schon sinn': .. Un mit Vorroath in allen Kroam, Todohlich ju to Huͤlpe koam. Geloagert zwoar is vor Berlin De Bülow mit den Tauenzien, De bruken jie maͤn antobloas'n, Se kratzen ut as wie de Hoas'n. Denn wat hem se vor Volk to Hand? - Krützbuern=Pack ut Stadt und Landt Roathsherren stoahn as Kappetehn, Hem noch aͤr Leewf keen Pulver sehn. Un de Franzosen, juchhei! guͤng'n Los up Berlin in grooten Spring'n; Mußt maͤncher Woagen mit kutscheern, De Pluͤnner-Sachen wegtofohr'n. So gung et bet Grodt=Beeren furt, Do word daͤt Lock garstig verpurrt; Denn hier stund Buͤlow, Tauenzien, De tappern Schirmer von Berlin. 146 Daͤt droͤhmten de Franzosen nich, Se freuten sick fast morderlich, . As se de Thörme von Berlin, Hier kreegen in den Ogenschien. Hem de Berlinsche Schorrensteen, Mit groot " xpos="NOUN">Gelustedampen sehn, Un meinten: -- dät de Broaden woll, To Oabend düchtig schmekken soll. Doa borstete Held Tauenzien. Unhoflich mit de Brummers drin, Un herzhaft von de ang're Siet, Begunn' Held Bülow sienen Striet. Wat hem nu de Krützburen doghn? Mit Kolben Jind se drup gegoahn, Un fohrten dren Baͤren-Tackt, Dat maͤn de Braͤm so haͤt geknackt. Franzosen=Koppe sind maͤn duͤnn, Dät moakt, et is nischt Düchtigs drin, Denn son Franzos, de lett sien Kind, Africhten maͤn up Schmook un Wind. 147 Twee goode Stunnen ungefähr, Gung't so mit Matschen drdaͤber her, Doa reepen se: „Musch Prüß Pardon!! Un wer noch kunn, de leep dervon. De Freudenpost kam noah Berlin, Un de Getruͤen packten schwinn De Woagens vull, wat to'm Erquick'n, Män noah dåt Schlachtfeld was to schick'n. Un Prinzeß Wilhelm hoch un hehr, Gung allen mit Exempel voar: Ick richt' mien Oog' hier himmelwaͤrts, Un legg' in Ehrforcht Hand up't Herz. De Armisten ut de Stadt sogoar, Erschnurrten Bitchen Lebens=Woar, Un schooben mit de Schufkarr denn, In Juchhei! noah den Woahlplatz hen. Ok sülwst de bitterböse Fiend, (En Sieger muͤtt barmherzig sind) Håt Mitleed un Erquickung funn', Un word mit Christen-Sinn verbunn'. K 2 146 Un bie de Schlacht, haͤt in de Stadt¬ Keen Minsch de kleinste Sorgniß hat, De Toversicht stund in Berlin Up Buͤlow fest un Tauenzien. Ick hör' hier in Gedanken schon, Bie Dutzendwies de Froage dohn: Wist du de broave Schweden denn, Nich ok mit Ehr un Dank hier nenn'? Woll sind de Schweden broave Lüd, Doch ick moak hier den Unnerschied, Wer duͤchtig haͤt drup los geschloan, Un nich hier bleef von Faͤren stoah'n. 1 .. . .. 140 An miene Landslud, de truͤen Ollmaͤrker*). (Den 22. October 1813, nach der Leipziger Schlacht.) Ollmärker! nu frisch drup un dran! Jizt sind jie frie von Twang un Bann frisch up, wer tru den König bleef Den rechten Herrn holt werth un leeft En gooder Hirt, so sprikt de Schrift, Bie siene Heer getruͤlich bliwft: Dät kleinste Lamm in Foahr und Noth Nimmt he in Schutz mit Goot und Bloot. So sehn jie unsen König jizt Wie herzhaft he sien Volk beschuzt, .... Gefoahren ritterlich besteit. Un sprikt: dät weer sien Schulligkeit. K 3 Der gutige Leser, wird sowohl dies als das fol¬ gende Gedicht, nach der Zeit beurtheilen, in welcher es entworfen wurde. C 150: Un haͤt in unerhorter Schlacht Betwung de Tyrannen Macht, De sick hem unverwindlich glowt Håͤt Gottes Arm wie Spreu verstöwt. Doch Liekt den Cassel König an As he sach en Poar Dusend Mann. Kosakken angejakkelt koam'n, Doa haͤt he schwinn Rietyt genoahm'n. So lang to Woater geit de Kroog, Bet he terbrikt denn is't genog. Lang is de Kroog to Woater gvahn, Zund werd he kort un klein geschloan. Dem kuum de Welt was groot genog Die Fiend un Frund un Gott bedrog Twalgt jizt herrum, von Gott geschloan -- Denn as du kümmst, so sast du goahn! Gott håt en groot Exempel stellt, . .. Dran sall sick speegeln alle Welt; Wat gottlos Werk un Hoffoarts=Sinn To siener Tiet vor'n Enn sall finn'. 154 Dran sall sick speegeln alle Welt; Wenn't Volk vomprechten Herrn affällt, Wat denn vor Gruͤelding' passeer'n, Daͤt soll'n uns de Franzosen lehrin. bewoahr! Jie sind nich afgefall'n - De Abermacht haͤt bie de Hoar, Olkmårker! ju to'r Unglücksstunn Vom rechten Herren losgewunn'. Dät ick en Landsmann von ju bin, Dåt hör' jie woll an Sproak un Sinn; Vornehme Red' verstoah ick nich, Doch spraͤken will ick lich" xpos="ADJ">broͤderlich.

Download XMLDownload text