De Göderschlächter. Dörpgeschicht ut de UckermarkJulius DörrTranskribus Print M1n/an/aChristian Chiarcos, University of Augsburg, GermanyJulius DörrDe Göderschlächter. Dörpgeschicht ut de Uckermark2. Ausgabe (Erstausgabe 1884)Max Achilles. Verlag von F. Draesekes BuchhandlungBad Freienwalde a. O.1888Julius DörrPrenzlau1850-06-23Freienwalde1930-07-0834Rendant, Sparkasse AngermündeAngermündenovelChristian ChiarcosAufbau eines Korpus zur Dokumentation des Nordmärkischen sowie des nah verwandten Mittelpommerschen in Sachsen-Anhalt, Brandenburg, Vorpommern und dem heutigen Polen. Chiarcos, C. (2026). Towards the Morphological Annotation of North Markian (Low German). In Proceedings of the Fifteenth Language Resources and Evaluation Conference (LREC 2026) (pp. 11699–11714). European Language Resources Association (ELRA). https://doi.org/10.63317/54xnswqy73gs. Automatische OCR des Textteiles ohne manuelles Postprocessing. Automatisiertes POS Tagging. In langvergeten Tieden.
An Dær un Fensterruten
Pucht Schneestorm hart un ruh
Da wankt vergeten buten
En arme, blasse Fru.
Se klagt: Lett keen' mi rinner?
Is Hus- un Heimathsrecht
Von all uns Vaders Kinner
Denn mi alleen verseggt?
Wat heff ik denn verschülligt,
Dat sülwst de letzte Hütt,
Wo Armuth mi noch dülligt,
Sich fest vær mi verschlütt?
Dat ik veracht't un meden
Von min Geschwister all,
Verstött't von Hof un Steden,
Up't Landstrat liggen sall?
XII —
In langvergeten Tieden
Da was ik anners ehrt,
Da drög ik Sammt un Sieden
Un güll as hochgelehrt.
Da deent mi allerwegen
Gehursam Lipp un Hand,
Dörch mi sprök Biecht un Segen
De Preester æber’t Land.
Keen Ritter, keen Regenten
Hebbn da vær mi sich schämt
Ik stünd up Pergamenten
Mit Goldlack schön verbrämt.
Dat all is hen; ut Böker,
Ut Kirch, ut Schol un Land
Hett mi min jünger, klöker,
Min hochdütsch Schwester bannt.
Vergeten un verschwunnen
Is all min Glanz un Stolt,
Terreten is to Plunnen
Min Kleed von Sied un Gold.
Hen is't, un ut de Rester
Von min terreten Kleed
But sich de Spottfink Nester
Un piept sin trurig Leed.
XIII—
Lang höllt de olle Trödel
Ok dato nich mehr ut,
Denn ward ik Aschenbrödel
Ganz Dodengräbers Brut.
Bringt ümmer Schipp un Spaden,
Wer blos tum Spott noch god,
Den kann't alleen noch gnaden:
Je ehr, je leewer dod!
So klagt — wer süll's nich kennen
Uns arme Muddersprak;
Da höben sich twee Hännen,
Twee Sänger würden wak,
De kleedten, as vær Tieden,
Na hunnertjährig Noth
Er wedder schön in Sieden:
Fritz Reuter un Klaus Grøth!
Erst End'.
De Værhang geiht up.
Bismarck sall Spansch Fleegen
leggen. — Worüm Scheeper Knoll nich wüßt, wat Wilhelm
un Moltke afmakt hebben. — Worüm et keenen Krieg geben
kann, un wo lang noch Freden blieben mütt. — Rohrbeck
hett wat to drinken kriggt.
- Pimpel un Nathan. — Urgro߬
vader, Erbbibel un Sünnenschien. — Worüm Quarrmann
keen Land köfft. — Christ Wendt is en höllschen Jung, un
sin Mudder is en geburen Burrmannsch.
De Märtinsmonat 1869 güng to Ennen.
In de Wullenbergsch Krogstuw was den Sünndag
Namiddag en Damp, dat keen Husar mit den Säbel
dörchhauen künn. Wieldeß etlich jung Lüd sich de Tied
mit en lütt Spel Oll un Basta verdreeben, un mit de
oll peckig Karten up den Disch trumpften, dat er de
Knæbel brummten, hadden sich de Ollen verstännig an
den Aben plant't un leeten sich bi Piep un Drunk dat
Weder un de Politik dörch den Grüttbüdel gahn.
Dröscher Daniel Wendt, en Kerl, de't achter de Ohren
to sitten hadd, weer Værmiddags to Stadt karrt, un
packt ut, wat he da Nieges tohopstoppelt hadd.
Kannst mi man noch en Kümmel inschenken, Chri¬
schan, säd he to den Krogwirth, un drückt de Asch in
- En Sechser schütt
den Piepenkopp dichter tohop.
noch æber dat gerade Geld, wat ik bi Levy'n vær min
Weiten kriggt heff.
Wo steiht denn de Pries upstünds? frög Schnieder
Güssel. Et war Tied, dat man sich na Kokenmehl tum
Christfest ümdeiht.
Dree Daler weenger twee Gröschen Kurant. Ik
taxeer aber, he ward tum Fröhjahr woll noch so'n Acht¬
gröschenstück höhger klabbern, un ik hadd min veerthalf
Schepel deshalb ok up Speeklatschon liggen laten, wenn
min Ollsch nich Geld tum Inlett brukt. De Tieden
sind to unruhig, un bi Köppens in'n Laden hebben's all¬
wedder Kriegin'n Kopp. De Franzos un de Oestreicher willen
tosammen Kapruusch maken, un uns von twee Sieden
togliek up de Montirung rücken.
Dat weer den Dübel! säd Nachtwächter Quarrmann
un drünk Enen.
Na, mi dücht, gaff Kohknecht Burrmann sinen Senf
bi, de Oestreicher süll man still to Hus sitten, un sich
den Rüggen wahren, sünst ward em Bismarck da en
Spansch Fleeg upleggen, de beter treckt, as dat Tog¬
plaster von Sössunsösstig.
Oll Scheeper Knoll schöw sin Priem nadenklich
mit de Tung na de anner Backsiet ræber.
Dat künn doch en schlimm Stück warden, wenn
sich de Franzos damang steckt, säd he denn. Dat
Röberpack hett hier Anno Söss to gottlos hus't,
wat ik as Jung betügen kann, denn mi hett
dunmals en Schassör en Ohrfieg staken, as se mi min
Lewdag nich wedder an den Kopp flagen is. Richtig
is dat baben in Berlin up keenen Fall, denn as ik
gistern en Og in den Zeitungsstrepel schmeet, in den
mi de Buerfru den Kees inwickelt hadd, da fünd ik
ruter, dat uns Wilhelm sin Moltke bi nachtschla¬
pender Tied up'n Plutz na sin Palee beordert hadd.
Et is man Schad, dat de dumm Papierfinzel gerad da
afreten was, wo't stünd, wat se beid afmakt hebben,
sünst künn ik dat ganz genau weeten.
3
De jungen Lüd hadden de Karten wegleggt, un
treeden neeger, as se wat von Krieg hörten.
Na, Willem Rohrbeck, denn müßt du ja ok wedder
mit, säd Kossäth Sperling to en jungen, gelpen Min¬
schen, de mit rantreden was. Kum bist du rut ut den
Koller, da kannst man wedder rinkrupen.
Dunnernarr! reep Wendt, Willem, du hest als
Kirassier doch en fine Figur spelt, un de Buermäkens
kreegen rein den Brand in de Ogen, wenn du kasch
mit din Pallasch dörch dat Dörp leepst, un de Sporen
hinner bi klæterten.
Wendt, lat doch dat Quackeln, antwurt't de jung
Mann. Mi is nich spaßig to Moth.
Willem hett sin Deel, grieflacht Burrmann. Ik
heff all so'n Vægelken davon fläuten hört.
Sökt ju en Annern tum Brüden üt! reep Willem
kort.
Adje! — He namm sin Mütz un leep af.
Da is würklich wat mang! säd Knoll. Willem
mök jo en Gesicht, as wenn he Wendt'n bieten wull.
Dat hett anner Gründ', feel Bödner Kluth in. An
Rohrbecks Hus pickt de Dodenworm, un sin Vader is
fertig tum Utputzen)
Up welcher Mäken geiht et? frög Wendt bisiet na
Burrmann ræber. Ik mücht et vær min Ollsch weeten,
denn wenn ik nischt Nieges mitbring, krückt se min Enen
up, un ik krieg Stuben=Arrest vær neegsten Sünndag.
Lop doch Willem’ na, dann wardst du ja sehen,
wo he blifft! En Buermäken is't nich, kreeg he to
Antwurt.
Willem Rohrbeck ward sich höden, un mit in den
Krieg gahn, schmeet jitzt Schnieder Güssel, de ümmer
wat stichlich in sin Redensarten was, sin Achterkorn in'n
Schepel. He is jo eenzigst Buersæhn, un lett sich von'n
Landrath reklameeren.
1*
4 —
Hoho, da kenn ik em bet er, reep Sperling, de
ok Soldat west weer, un sich æber den Schnieder
ärgerte.
So'n Flickenbüdel, as di, kænen se da frielich
nich bruken, ödder se mütten di en ollen Mann mit¬
geben, de di dat Gewehr dröggt. Din Art Lüd stecken's
in de Lumpengard', un laten er Kommisbeenling flicken.
Uemmer sacht! reep Kluth datwischen, Kinnerlüd,
vertærnt ju nich! Ii strieden üm de jüste Koh er Kalf,
denn dat ganze Kriegtrumpeeten is dumm Tüg, un ik
wett so hoch ji willen, in't neegste Halfjahr gifft et
keenen Krieg.
So! säd Wendt tücksch, dat sin politsch Weisheit
so schlecht taxeert würd. Wer hett di denn dat up de
Näs bunnen?
Keen Minsch, antwurdt Kluth, aber ik heff min
sicher Teeken: Pimpel un Nathan würden sich den Dü¬
bel hier in Wullenberg rümdrieben, üm Willem Rohr¬
beckn sin Vader de Wirthschaft aftoknöpen, wenn de
Krieg vært Dær weer. De Sort is all Schelmstriek
klok, un hett in so'n Geschichten en betern Rüker, as
Unsereens. Darüm schwör ik drup: et gifft vær't Hand
keenen Krieg, un et blifft Freden, bis se den letzten
Morgen Land wedder verschachert hebben. Denn aber
kann't æber Nacht losgahn.
Wat! reep Dröscher Wendt ganz verschreckt, Rohr¬
becks Hof sall utschlacht't warden? Wo bliew ik denn
mit min Winterbrod, wenn de Göderschlächter mit er
Dampmaschinen kommen un de ganze Schün in acht
Dagen leddig dröschen?
Darna warden se recht fragen! fohr Kluth furt.
Min Dochter, de in't Stadt gegenæber von Nathan as
Kæksch deent, un mi hüt up eren Sünndag besökt, hett
Rohrbeck'n in de letzte Tied fast dagdäglich bi Nathan
rinner lopen sehn, un jedesmal, wenn he ruter kümmt,
lett he den Kopp deeper hängen. Se sælen em mit de
schwernoths Wechsels all ganz verstrickt hebben, so dat
he er gar nich mehr ut de Finger glippen kann.
Nu föllt miok in, seggt Knoll, dat ik den langen Pim¬
pel giftern Abend bi Rohrbecks heff übern Tun kieken
sehn. Dat is jo Nathan' sin Kundschafter, un hüt fröh,
as ik de Fensterladen upstött, föhrt Rohrbeck mit em
plängkarrjär værbi to Stadt.
Wenn Rohrbeck Pimpel'n in de Händ' follt, gnad
em Gott, seggt Burrmann. De is fröher sülwst Land¬
mann west und mökt jitzt Wuchergeschäften in't Stadt.
In Lehmsdörp, wo ik en Broder to wahnen heff, hett
he en Buern ganz lich" xpos="ADJ">jämmerlichutplünnert, un in'n
Drögen hett he ok all seten.
Sitten in'n Drögen, dat is keen Vergnögen, säd
Quarrmann un drünk Enen.
Herrjes' doch, stöt Wendt ruter, dat Verderben
vær Rohrbecks un mi ward doch nich so neeg sind!
Da mütt ja dat spitzschnütig Wiefstück, wat sich jitzt
dat Kummandeeren up den Hof anmaßt, gliek de Schlag
röhren, denn de Gottbewahruns verschüllt den Buern
sin ganz Malör!
Ik bin sin Naber, un mi deiht et am meisten leed
üm Willem, namm Sperling dat Wurt. Wenn de
jung Minsch sich Anno Fiefunsösstig nich friewillig be
de Kirassier geben hadd, weer dat all anners kommen.
Aber nu stünd he in Oestreich, as de Cholera sin leewi
Mudder in söss Stunnen in't Liekendok bröcht, un se
leeten em nich los von de Soldaten, so dat sin schwack
und krank Vader in de Händ' von de Perßon geröt,
de em von Hus un Hof bringt. Weet Gott, ut wel¬
cher Distelgarw he de plückt hett; de Wieber seggen jo,
oll Kartenleggersch un Kupplern Dehnsch ut Linnen¬
horst hadd's em anhungen, un se hadd den Buern wat
to drinken geben, dat he nich von er laten kann. Dat
is nu wull man dumm Tüg, aber verwunnerlich ist
doch, dat he üm diss Perßon sin eenzgen Jungen rein
verstött, un sin urollen Großvader in’t Ollendeel so spott¬
6
schlecht von er behanneln lett. De Drak arbeit't de
Göderschlächter rein in de Hännen, un liggt den Buern
alle Dage in de Ohren, den Hof to verköpen, un to
Stadt to trecken. Denn da denkt se em tum Friegen
to bringen, un hier schämt sich Rohrbeck doch vær den
Schulten Rublank un vær de anner Lüd.
De oll Perßon is ok gar nich mal dütsch, gnittert
Wendt. He nömt's ümmer Klementine, un so hitt jo
gar keen anstännig Frugensminsch.
Daræber kann ik di en Licht upsteken, antwurdt
Kluth. Dütsch is se, blos de Nam is französch, as
mi Köster Speer seggt hett, un ’t hitt sovel as „gnä¬
dig Fru.
En oll düchtig gnädig Fru, säd Quarrmann un
drünk Enen.
Rohrbeck kann jo sin Großvader dat Leed gar
nich andohn un em von den Hof stöten, namm Burr¬
mann dat Wurt. De urolle Minsch is jo rein en
Dörpwunner. Min Vader hett seggt, sin Vader hett
seggt, as he so'n strablich Jung west weer, hadd de
Oller all griese Haar hadd, un de Kirchenböker sind gar
nich mehr da, wo't drin steiht, dat he geburen is.
Et is en schnurrig Stück mit den Ollen, vertellt
nu Wendt. Ik krieg em hen un wedder to Gesicht,
un he beannt mi, aber mit sin Sprak is't man schwack,
dow is he as en Fisch un sin Been sind lähmt. Blos
sin Ogen sind hell und klar; se lopen von Enen tum
Annern, un achten, wat vörgeiht und redt ward. Sin
Leewstet is, in 'n Sünnenschien an't Fenster sitten, un
da hett he vær sich en Erbbibel to liggen, de woll
noch hunnert Jahr öller is, as he. Ik heff mal rin¬
erkeken; et sind wunnerlich Biller un Bokstaben drin
un drückt is se plattdütsch. De gifft de Oller nich ut
de Hännen; he weet se half utwennig, sin knækern
Finger blädern drin rüm, un he findt jeden Spruch,
as hadd he sin Dage Preester lehrt. Ik taxeer ok, he
lewt rein von de Bibel un den Sünnenschien, denn eten
deiht he nich so vel, as en niegeburen Kind.
Dat oll Quick lewt so lang, as ’t will, säd Quarr¬
mann un drünk Enen.
Scheeper Knoll bröcht de Red wedder up dat Gö¬
derschlachten torügg.
Et mütt ja en wahren Up-
ruhr warden, meent he, nich blos bi Rohrbecks, sün¬
nern in't ganze Dörp, wenn de Hof utschlacht't ward.
Dat Schachern geiht wedder los, as verledden Jahr
up den Brück'schen Hof, blos dat ditmal mehr as noch
mal so vel Land un Inventar unnertobringen is. Denn
de oll Rohrbeck hett to de Untofredenen gehört, de bi
de Seepratschon dat erste Mal nich unnerschreben heb¬
ben, un deswegen tein Morgen Land an den Schma¬
kaduzendiek expree kriggten. Ik bin man niegierig,
wo de Göderschlächter dat anstellen warden, Köper
to finnen, denn up uns Wullenbergschen bruken se nich
to reken.
I na, schmeet Burrmann sin Meinung in'n Pott,
wenn se dat Water man erst in de Schöttel hebben,
vær de Seep bruken ji nich to sorgen. Se warden ju
schon de Serwjett ümbinnen, un den Schum so sanft
üm de Näs schmeren, dat ji dat Barbeermetz erst spüren,
wenn de Haar runner sind.
Hoho, da müßten wir doch ok mit bi sind, seggt
Bödner Kluth ganz driest.
Buer Bitterling sall Lust to den Butenplan hebben,
säd Sperling. He hett all mit Rohrbeck'n drüm han¬
nelt, wull aber blos hunnert Daler vær den Morgen
Erstklassenbodden geben.
Jitzt ward he woll mit hunnertföftig nich to düer
grient Burrmann.
sind,
Ik köp nischt, vermaat sich Kluth.
Ik ok nich, säd Sperling.
Ik ok nich. säd Quarrmann un drünk Enen.
Damit wardst du en Kunststück maken, uzt em
Burrmann. Up din Tüthærn un Kümmelproppen ward
di Keener Land anschmeren, un anner Sicherheit hest
du nich uptowiesen.
So'n infame Witz müßt nu jo woll belacht warden,
un oll Quarrmann hülp ehrlich mitlachen, denn he hadd
en dreedubbelt Fell æbert Lief un so'n lütt Stich kam
noch nich dörch dat erste Fell. Un Dröscher Wendt
namm noch Anlop to ne drieste Red un säd: se wullen
sich't all hiermit fest utmaken, dat Keener wat von de
Göderschlächter köfft ödder annehm, wiel se ehrlich Lüd
ut dat Winterbrod bröchten, un blos mit Schachern
raffiniren wullen. Dat was jo nu Jedweden ut de
Seel spraken; se geben sich all de Hand darup, un
Wendt hat noch en goden Infall: se wullen to Sicher¬
heit enen Kümmel drupsetten. De Værschlag würd erst
recht eenstimmig annahmen, un de Krogwirth rönnt all
mit de Gläser, da kamm en hartlich Bengel mit de
Mütz up den flaßhaarigen Dæts driest in't Stuw un
stüerte up unsen Fründ Wendt to.
't is Christ Wendt, grient Kluth. Ik weet, wat
he sall!
Vader, säd Christ, un hadd beid Händ' in de Ho¬
sentaschen, Mudder lett di seggen, du sallst di up de
Stell na Hus scheren, sünst kümmt se un halt di.
Denn mütt ik gahn, säd Wendt lammfromm. Goden
Abend! — Fat an, Christ.
Aber Christ heel de Finger wiß in de Taschen. Nä,
antwurdt he, ik gah hinnen. Wer toerst rinkümmt, de
kriggt wat!
Un he tüffelte gottesfürchtig hinner sin Vader
her.
En höllschen Jung! nickköpt Knoll. Ut den kann
wat warden! He is sin leew Mudder ut de Ogen
schneden.
Et is närrsch, seggt Sperling. Daniel Wendt is
en Kerl, de en Söss=Schepelsack Weiten to Bæhn dröggt,
un vær sin Ollsch duckt he sich, as de Fleeg vær de
Klatsch.
Schnieder Güssel keek sik üm, of de Kohknecht
weg weer.
Dat is keen Wunner, säd he denn, as he de Luft
rein sach. Se is en geburen Burrmannsch, un de Burr¬
manns Mäkens hebben all den Dübel danzen sehn.
Quarrmann, du kannst jo davon mitreden; du hest ok
cen von de Art hadd, de vergangen Jahr an den Tun¬
genkrewt stürw.
Gott si Dank, säd Quarrmann un drünk Enen.
He redt nich vel, aber wat he redt, hadd Grund,
un keen Minsch künn wat gegen seggen.
Tweet End'
Et kümmt wat Leewes mang. — Wat allens an den witten
Punkt sitt. — Willem Rohrbeck kriggt sin Steckbreef mit un
Schmedt Hartwig'n samt sin leew Fru geiht dat nich beter.
Buer Rohrbeck is noch up eenögig Art to retten.,
Hart¬
wig schleiht twee Fleegen mit een Klapp. — Sin Fru as
Henkelpott. — Bi't Uppassen kümmt nischt Godes rut.
Dürt mütt Lünsen verlesen. — Hartwig bringt de Friegerie
up sin Art in Schwung.
Oll Kohknecht'n Burrmann sin Vægelken hadd en
ganz richtig Melodie fleutt! Mit Willem Rohrbeck'n
was wat Leewes in Begäng.
Et schlummert all, as he ut den Krog tradd. He
leep langsam de Dörpstraat entlang, an sin Vaders
Hofstell værbi, un schrägte sich denn mählich na de
anner Siet ræber, up en fründlich Hüsken mit en Lö¬
wering (Vorbau) to. Wagenschuer, tweirig Eggen,
Plög' un Rad' spröken handgrieplich davær, dat hier
woll de Dörpschmedt wahnen müßt, un dat was ok
liesterwelt de Fall.
En rund, witt Punkt, ungefähr as en Karrenrad
grot, teekente sich hell in de Husdær af, un Willem
müßt dissen witten Punkt, de Schummerniß tum Tort
woll richtig uttaxeeren, denn he reep all up en jädlich
End' davær sacht: Dürt!
11
Up diss Parol' kamm de Losung torügg: Willem!
De witte Punkt löst sich los von de Dær un bewegt
sich værwärts. Da ward denn bald düdlich, dat de
Punkt eegentlich en Schört weer, un æber de Schört
satt en schmucke Tallj, æber de Tallj' en rund, roth Ge¬
sicht mit blau Ogen un'n lütt Näsenknupp, un æber
de Ogen un Näsenknupp satten endlich en paar flass¬
blond Haarsträhnen, de hinnen in en drallen Dutt to¬
sammen fluchten weeren.
Wenn wi de een Hälft von uns Leewespærken, de
schmuck Schmedtdochter Dürt Hartwig, so von unnen
bis baben genau afmalen, denn süll dat am End' pa߬
recht sind, de anner Hälft mit datsülwe Maat to mä¬
ten, un unsen Willem Rohrbeck nadräglich ok noch en
Steckbreef mittogeben. To verlangen steiht dat aber
nich, denn eenmal mütten Mäkens ümmer wat vær
hebben, tum annern wat na Mannslüd nie nich so sehr
keken, un tum drütten lett sich von en jungen Mann
längst nich so vel Schön's seggen, as von en jung Dirn.
Wi willen also kort reepentiren: Willem Rohrbeck hadd
Tallj', Gesicht un Haar gerad eben so god un so nül,
as Dürt Hartwig, blos allens en bitschen driester un
länger, bis up de Haar, de körter weeren. In'n æbri¬
gen schneet Dürten er dralle Dutt up den höchsten
Punkt gerad mit Willem sin Schnurrbart af, un dat
is de richtig Mäkensläng, denn de Mann mütt sin Fru
æberall un rieklich æbersehen kænen.
Is man god, dat ik di buten treff, säd Willem
froh
un gaff Dürten de Hand.
Mi klüng dat linker Ohr un da dacht ik woll,
dat du keemst un leep fix ruter.
Ik hadd ok keen Ruh mehr in'n Krog, wo ik ut
Aerger henlopen was. Min Vader is hüt fröh to Stadt
föhrt, un mit den Draken mag ik nich alleen sind.
Kümmst du mit rin na uns?
Ja. Dat mit uns beiden is all in't Dörp kund¬
bar worden.
Denn hett't Christ Wendt utbröcht. Wat de heil¬
los Bengel blos up den Appelbom to söken hadd!
Lat man! Ik mütt so as so ernsthaft mit din
Vader reden. Aber erst willen wi noch en bäten lopen,
ik heff di vel to vertellen.
Nich lang; ik heff to Hus nischt seggt. Du, ik
weet wat Schön's! De oll blind Muskant ut Seelübb
is up'n Abend in’t Möll; da lopen wi hen un danzen
en End'.
Dat ward woll kum wat warden; min Narich¬
ten sind sehr schlecht. Bi uns to Hus ward et ümmer
schlimmer.
Wat is all wedder værfallen?
Hett din Vader nischt seggt von de Red, de jitzt
in't Dörp spökt
Nä, he geiht nich na ’n Krog, un bi de Fiend¬
schaft mit din Vader nimmt he ok keen Wurt æber em an.
Uns Hof sall tum Utschlachten verköfft warden.
Twee von de schlimmsten Göderschlächters hanneln drüm.
De Drak drifft ümmerdrup; ik ward in Dummheit er¬
hollen un mütt richtig tosehn, wo ik üm min Erw
komm
Kannst du't denn din Vader nich utreden?
Nä, he löppt mi weg, un wenn dat Wiefstück bi
is, mütt ik schwiegen. Gistern Abend kamm ik em
alleen an, un bestünd darup: se ödder ik müßten ut
’t Hus. Da säd he, wenn ik teindusend antalen künn,
wull he mi de Wirthschaft geben, sünst würd de Hof
utschlacht't. He müßt Wechselschulden uttalen un brukt
up de Stell Geld.
Herrkinner, säd Dürt, gifft et denn gar keen Hülp?
Ja, antwurdt Willem un heel Dürten er Hand
wiß, een Hülp gifft et, aber ik will's nich: ik müßt
furts na Buer Bolt's gahn un dat Upgebot mit sin
eenögig Dochter bestellen. De annern Buermäkens
hebben nich so vel.
13 --
Dürt verbleekt un er Hand zittert man so in
Willem sin.
Heff keen Bang, dat ik dat doh, leew Dürt. Ik
holl, wat ik verspraken heff. De Teindusend weeren
todem wegschmeten, un ik hadd min Lewlang een
Frugensminsch up'n Hals, wat ik nich vær Ogen sehen
mag. Darüm heff ik min Vader seggt, wenn’t so stünd,
dat he de Wirthschaft nich länger hollen künn, süll he
den Hof in min Gegenwart verköpen un mi min Mud-
dererw uttalen. Denn willen wi beiden sehn, wo wiblieben,
ödder din Vader ward wat weeten, denn he is en
ganzen Mann.
Teindusend Daler! stött Dürt in Aengsten rut,
Willem, dat is jo ’n furchtbar Geld! Nu mütt de
Schuld an mi liggen, dat du üm din Erw kümmst,
denn sovel hebben min Oellern jo lang nich. Un dat
kann ik nich min Lewlang mit mi rümmerdragen, dat
du üm minswillen verstött't sind süllst.
Leew Dürt, ik segg: schwieg still davon! Kann
min Vader de leidig Perßon mehr glöben, as mi, denn
entsegg ik mi von em.
Willem, so hart kann din Vader doch gar nich
hanneln, gegen di nich un ok nich gegen Urgroßvader'n!
Dat is jo dat Schlimmst! De oll Mann kann
jede Stund' von unsen Herrgott afropen warden, aber
dat he up sin olle Dage von den Hof runner sall, up
den uns Stamm mihr as hunnert Jahr sitt, un dat
min Vader sich nich to Wehr sett't, wie dat Wief den
Ollen behannelt, dat kann he den jüngsten Dag nich
verantwurten, un dat nimmt keen god End'.
Dat mütt en ganz grundschlechte Perßon sind.
Dröscher Wendtsch seggt, oll Dehnsch, de an'n Schand¬
pal gehört, hett in Johannen-Nacht Wegethrän an'n
Krüzweg plückt un in Sanct Steffenswater upkakt. Dat
hebben se din Vader heemlich in't Legel to drinken
geben, darüm kann he sich nich gegen Klementinen
wehren un ward er ahn' Blot nich wedder los.
Wendtsch is en oll Quack un redt vel, wat se
verantwurten kann.
nich
Ik heff ok gliek nich recht daran glöwt, seggt
Dürt trüherzig.
De Wahrheit is, dat min Vader en schwack Mann
is.
Min arm Mudder hett de Wirthschaft regieren
müßt; nu se dod is, un ik nich da sind künn, hett he
den Halt verloren. Dat Wief hett sich in sin Krank¬
heit in sin Vertrugen schleken un em mit Lægen æber
mi so verstrickt, dat he mi nischt glöwt; un de Angst
üm de Wechselschulden, to de he kommen is, Gott weet,
wo? hett em den Kopf wirr makt. Da hest du de
ganz natürlich Ursachen.
Willem, du müßt et unsen Vader vörstellen. Herrjes',
säd Dürt lich" xpos="ADV">beängstlich,he weet nich, wo ik bin. Kumm
fix na Hus!
Da töwt he woll all!
De Ge¬
Ja, da töwt he! säd en kräftig Stimm.
schicht sall en End' kriegen!
hadd
Wieldeß de jungen Lüd dit verhannelten,
Schmedt Hartwig warm an den Kachelaben
seten, un
da uns nieg Bekannter en Mann is, bi den
dat Be¬
kieken lohnt, willen wi en beten neeger treden,
un em
in uns Steckbreefssammlung mit upnehmen.
Hartwig
is en breetschullrig Mann Utgangs Veertiger; sin graw
Händ' bewiesen, dat he keen Fulpelz is un sich nich
fürcht't, warm Isen up ’n Kopp tø schlagen. In den
Mund, de en beten utführlich geraden is, hängt en
lang Piep, un up de Näsenknupp øber dat breede
Spies loch steiht de Vaderschaft to Dürten er Näs düd¬
lich schreben. De Haar sind dicht un grummeln all
sacht; dat linker Og knippt sich af un an en bäten to,
un denn kriggt dat runde Gesicht so'n spaß'gen Anstrich,
dat oll Hartwig apenbar en Fründ von en lütt Uhlen¬
speegelie sind mütt.
Schmedt Hartwig satt also mær an den Kachel¬
aben; de Brill hüng em up de Näsenknupp un he
studeert so hitzig an en Mordgeschicht in't Kreisbladd,
dat he et gar nich merkt, as Dürt utgüng, un dat de
Piep bi n Wiel datsülwe Kunststück utöwte. Dat de
Piep nich mehr trecken wull, kreeg he bald unner Wind,
wiel he ahn' Damp ut den Piepenschmurgel keen Zei¬
tung verdauen künn. He leet also dat Bladd sacken
un sökt mit de Ogen in de Stuw rüm na Dürten, de
Striekholt un Fidibuss bringen süll. As wi weeten,
hadd Dürt to disser Tied aber anner Höhner to plücken;
et hülp nischt davær, Vader Hartwig müßt von den
warmen Platz upstahn un sich sülwst na Füer ümdohn.
Dabi schöt em dat dörch den Kopp, wiel he doch een¬
mal upstahn weer, künn he na de Kæk gahn un da twee
Fleegen mit en Klapp schlagen, nämlich en Striekholt
sparen un sich na Dürten befragen.
Sin leew Fru stünd nich wiet von den Füerheerd,
denn ganz ran künn se nich, wiel se in de Gegend, wo
de Frugens er Schört tobinnen, en bäten sehr wietlüf¬
tig von Uemfang was. Wer se na Gewicht köfft, würd
mit drütthalf Centner sicher nich bedragen, un wer üm
er rümmer gahn wull, de müßt sich dat Stück üm Jo¬
hannen værnehmen, denn in de korten Dage schafft he
't am End' nich.
Fru Hartwig warmt den Schmurkohl tum Abend¬
brot up. Uns Fründ schmeet sich ne Kahl (Kohle) in
de Piep un frög:
Wo is Dürt?
De Schmedtfru brockt en Appel in den Kohl, denn
darna kriggt he betern Geschmack.
Ik denk, se is in't Stuw, säd se denn.
Un ik denk, se is in de Kæk. Up de Art weeren
wi beid egal klok. Dat ßakermentsch Ding is richtig
wedder wegglippt.
Mudder Hartwig röhrt eben weg in eren Kohl.
Se ward in de Husder stahn. Sall ik di en Ei
inschlagen, Vader?
16
Doh dat, grummelt Hartwig. In't Husdær, meenst
du, un alleen, wat?
Willem Rohrbeck ward woll bi er sind. Wenn
ik di Worst dranbraden sall, denn stieg man alleen in
den Wiem.
Dat is mi hüt Abend to hohg. Mudder, du redst
jo recht schön ut'n Wegen! All min Dage is Willem
nich wiet! Weet de Kukuk, de Minsch mütt Speck in
de Taschen hebben, dat Mäken rükt all ümmer von
fern, wenn he to Stell is.
De jung Mann hett't er andahn. Dat is doch
nich anners.
Den Dübel ok! Siet de fiew Wochen, dat he von't
Soldaten los is, geiht dat ümmer gangwies, un du
steckst dahinner un helpst dat Ei utbröden.
Dat doh ik, seggt Fru Hartwig ganz striedbar.
Mudder, dat hört up! Ik mak en Strich dahinner!
De Schmedtfru stemmt beid Arm kasch in de Sie¬
Un ik wisch 'n wedder ut!
den.
Wes' doch verstännig. Dat Mäken kümmt in't
Gered, un wieder is ’t nischt.
Hoho! Wat kann de Jung davær, dat de Ollen
sich vergnurrt hebben, un dat up den Hof so'n heillos
rthschaft is?
Mudder, säd Hartwig, sall dat in't Dörp heeten
Hartwigs Dürt hett sich von de Achtersiet up den Buer¬
hof drängelt un de Ollen hebben ’t leden?
Wer drängt sich up? He kümmt hierher; du hest
de jung Lüd eren Willen laten, un nu wat Leewes
drut worden is, willst du's wedder utenanner kehren?
’t is mi leed genog. De jung Willem is god
Un wat he in de Supp to brocken hett, brockt
uns Dürt alle Dage in.
Um so schlimmer, as de Saken dræben liggen. Ik
wat ik dohn mütt, un doh ik!
weet,
Un ik ok!
17
Mudder, mak mi nich ärgerlich. Röhr din Kohl
un lat blos de Arm sacken, denn du sühst ja woll up¬
stünds as en Henkelpott ut. Ik ward mi derwiel na
dat Pærken ümsehn, un en ernsthaft Wurt mit er reden.
Da will ik aber mit bi sind, denn Dürt is min
Kind so god, as dint!
Dat sallst du, un du sallst ok din Deel mitreden.
Aber Mudder, du kennst min Teeken: wenn ik mit de
Düm griepen spel, dann hörst du up to schnacken, dat
segg ik di!
De Schmedt säd dit sehr ernsthaft un tradd denn
vær de Husdær, um na sin verleewt ing" xpos="NOUN">Döchting